Lãi suất điều hành

14 min read

Key takeaway

Lãi suất điều hành là công cụ chính sách tiền tệ dài hạn của NHNN; khác với lãi suất thị trường ngắn hạn - chỉ thay đổi khi chu kỳ kinh tế đòi hỏi, không phản ứng với biến động thanh khoản tạm thời.

WHAT

Lãi suất điều hành (policy rate) là nhóm lãi suất do NHNN ấn định để định hướng mặt bằng lãi suất toàn hệ thống. Tại Việt Nam gồm:

  • Trần lãi suất huy động kỳ hạn dưới 6 tháng (hiện 4,5%/năm): tác động trực tiếp vào thị trường dân cư (thị trường 1).
  • Lãi suất tái chiết khấu và tái cấp vốn: áp dụng khi NHNN cho vay trực tiếp tổ chức tín dụng trong tình huống đặc biệt, mang tính dài hạn hơn.

Lãi suất thị trường (ngắn hạn) khác với lãi suất điều hành:

  • Lãi suất liên ngân hàng (thị trường 2): cung cầu vốn giữa các ngân hàng, biến động hàng ngày.
  • Lãi suất OMO: NHNN hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn, không phải điều hành cơ bản.
  • Lợi suất trái phiếu chính phủ (dài hạn): phản ánh kỳ vọng dài hạn của thị trường.

WHY/HOW

Lãi suất điều hành thay đổi khi chu kỳ kinh tế đòi hỏi điều chỉnh chính sách: nới lỏng (cắt giảm) khi tăng trưởng yếu, thắt chặt (tăng) khi lạm phát vượt ngưỡng kiểm soát. Điều kiện để NHNN đảo chiều từ nới lỏng sang thắt chặt: CPI vượt ngưỡng mục tiêu (4,5% ở Việt Nam giai đoạn 2025-2026). Quyết định tăng/giảm có thể đi trước hoặc trái với dự đoán của thị trường nếu dữ liệu lạm phát xấu đi (hoặc cải thiện) nhanh hơn dự báo - như BoE bất ngờ tăng lãi suất tháng 12/2021 dù thị trường kỳ vọng giữ nguyên.

Căng thẳng thanh khoản ngắn hạn (lãi suất liên ngân hàng lên 7%) không phải lý do thay đổi lãi suất điều hành vì bản chất là vấn đề thị trường, không phải vấn đề chính sách dài hạn.

Liên thông giữa lãi suất thị trường và lãi suất vốn dài hạn: khi ngân hàng thiếu tiền, họ đòi lợi suất cao hơn khi mua TPCP → lợi suất TPCP tăng → chi phí vốn thị trường vốn và cổ phiếu chịu áp lực.

Dư địa điều chỉnh lãi suất điều hành (đặc biệt khả năng hạ thêm) phụ thuộc vào khoảng cách giữa lạm phát thực tế và mục tiêu lạm phát, cũng như áp lực tỷ giá và chênh lệch lãi suất với nước ngoài. CPI bình quân chạm hoặc vượt mục tiêu trong một giai đoạn ngắn không tự động kéo theo đảo chiều chính sách ngay - còn phụ thuộc thời điểm trong năm, xu hướng giá dầu/năng lượng, và mức độ rõ ràng của lộ trình lãi suất Fed.

Notes

  • 2026-06

    • CPI year-on-year tháng 5/2026 tăng 5,6% so với tháng 5/2025; CPI bình quân 5 tháng đầu năm đạt 4,31%
    • Dự phóng CPI bình quân 6 tháng (giả định giá thịt heo, điện, xăng không tăng thêm) khoảng 4,46% - tiệm cận nhưng chưa chắc vượt mục tiêu 4,5% cho cả năm
    • Nhận định AFA Capital: lần tăng lãi suất điều hành trước đây rơi vào tháng 9-10 (không phải giữa năm) và khi đó Fed đã tăng lãi suất rõ ràng trước - khác với bối cảnh hiện tại khi Fed chưa tăng, nên việc CPI bình quân chạm 4,5% giữa năm chưa hàm ý ngay việc đảo chiều chính sách
    • Kỳ vọng: Việt Nam có thể giữ nguyên lãi suất điều hành ít nhất đến tháng 9/2026, khi xung đột Trung Đông có thể hạ nhiệt và Fed cuối năm không tăng lãi suất; giữ nguyên (không tăng) lãi suất đã được xem là kết quả tích cực trong bối cảnh dư địa chính sách mỏng dần

  • 2026-01

    • Đầu 2026: CPI tháng 1 là 2,53% - còn xa mục tiêu 4,5% → NHNN không có căn cứ tăng lãi suất điều hành; lãi suất thị trường tăng (overnight 17%, huy động 5-6%) là do căng thẳng thanh khoản cung cầu, không phải quyết định chính sách. Không nên đồng nhất “lãi suất tăng” (thị trường) với “tăng lãi suất điều hành” (chính sách).

  • 2025-12

    • NHNN giữ lãi suất điều hành ổn định từ tháng 3/2023 đến ít nhất cuối 2025.
    • Trần huy động dưới 6 tháng = 4,5%; kỳ hạn trên 6 tháng không bị khống chế, các ngân hàng tự do tăng.
    • Dấu hiệu đảo chiều cần theo dõi: CPI hàng tháng tiệm cận 4,5%; báo cáo lạm phát của Tổng cục Thống kê.
    • Lãi suất điều hành NHNN ít chi phối thị trường hơn lãi suất Fed: thị trường Việt Nam chủ yếu nhìn lãi suất huy động/cho vay/tiền gửi thay vì lãi suất điều hành.
    • Cuối 2025: tăng trưởng tín dụng ~20% hút thanh khoản, lãi suất liên ngân hàng vượt 6%, OMO bơm giới hạn → áp lực lãi suất thực tăng vào cuối năm dù lãi suất điều hành chưa đổi.

  • 2025-04

    • Giá trị 4/2025: tái chiết khấu 3%, tái cấp vốn 4,5%; quan điểm không cần hạ thêm vì đã thấp và tương đương lạm phát kỳ vọng 4-4,5%.

  • 2025-03

    • Video 3/2025: Standard Chartered dự báo NHNN tăng lãi suất điều hành Q2/2025 để đối phó lạm phát 3,8% - nhưng CPI thực tế 2 tháng đầu năm chỉ 3,28%, xa dự báo. NHNN từ giữa tháng 2/2025 chuyển sang bơm ròng qua OMO ~60.000 tỷ và mua ngoại tệ kỳ hạn - hành động thực tế ngược chiều với dự báo của ngân hàng nước ngoài. Bài học: dự báo ngân hàng nước ngoài dựa trên mô hình định lượng thuần túy, thiếu đánh giá ưu tiên chính sách thực tế của NHNN (mục tiêu GDP 8% > kiểm soát lạm phát 3,28%).

  • 2024-01

    • NHNN cắt giảm lãi suất điều hành 4 lần trong năm 2023, thể hiện chính sách tiền tệ linh hoạt độc lập tương đối với Fed
    • Mục tiêu chính là hỗ trợ tăng trưởng GDP trong bối cảnh kinh tế toàn cầu khó khăn

  • 2023-12

    • Đầu năm 2023 dự báo NHNN không tăng thêm lãi suất điều hành, có thể giảm nếu thuận lợi - thực tế NHNN giảm 4 lần liên tiếp
    • Lãi suất tiền gửi kỳ hạn ngắn về mức 1,9% cuối 2023 - thấp hơn cả lạm phát, thúc đẩy dịch chuyển sang tài sản khác
    • Bài học: chính sách tiền tệ gồm 2 chiều - GIÁ tiền (lãi suất) và LƯỢNG tiền (cung tiền/M2)

  • 2023-10

    • Dư địa hạ lãi suất điều hành của NHNN gần bằng 0 (do tỷ giá và lạm phát đang chịu áp lực)
    • Một số quỹ đầu tư kỳ vọng NHNN hạ lãi suất thêm - chuyên gia nhận định góc nhìn này là sai
    • Khả năng tăng lãi suất điều hành cũng chưa cần thiết trong điều kiện lạm phát Việt Nam ở mức 3.5-4%

  • 2023-09

    • Tháng 9/2023: NHNN chưa thay đổi lãi suất điều hành - lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu, trần tiền gửi dưới 6 tháng vẫn giữ nguyên.
    • Hút tín phiếu không phải thắt chặt chính sách tiền tệ: đây là nhầm lẫn phổ biến ngay cả với chuyên gia; lãi suất điều hành mới là thước đo thực của chính sách tiền tệ.
    • NHNN ưu tiên tăng trưởng GDP năm 2023 - chính sách tiền tệ nới lỏng vẫn duy trì; kiểm soát tỷ giá qua công cụ thị trường mở là phương án trung gian.

  • 2023-08

    • NHNN có 5 lãi suất điều hành (giảm dần): tái cấp vốn, tái chiết khấu, OMO, tín phiếu, dự trữ
    • Lãi suất tái chiết khấu là TRẦN của lãi suất liên ngân hàng - khi lãi suất liên ngân hàng vượt qua thì NHTM vay NHNN thay thế
    • Lãi suất tái cấp vốn là ‘lãi suất phạt’ - chỉ dùng khi NHTM không vay được ở liên ngân hàng lẫn tái chiết khấu
    • Khi NHNN phát hành lại tín phiếu sau giai đoạn không phát hành - tín hiệu NHNN chuẩn bị hút tiền, thanh khoản sắp giảm
    • Phải nhìn vào lãi suất điều hành để thấy được ý chí của NHNN
    • NHTW không tác động trực tiếp lãi suất huy động/cho vay (quy mô quá lớn) - thay vào đó điều chỉnh lãi suất liên ngân hàng
    • Cơ chế: lãi suất liên ngân hàng thay đổi → chi phí vốn vay của NHTM thay đổi → lãi suất huy động → lãi suất cho vay
    • Tái cấp vốn và tái chiết khấu (Discount, Refinancing) là kênh truyền dẫn bổ sung
    • Trần lãi suất tiền gửi dưới 6 tháng: 6% (thị trường 1); thị trường 2 (liên ngân hàng): ON/1M/3M tín chấp

  • 2023-06

    • NHNN giảm lãi suất điều hành lần thứ 4 trong năm 2023 (hiệu lực 19/6): tái cấp vốn còn 4,5%/năm, chiết khấu còn 3,0%/năm, cho vay qua đêm còn 5,0%/năm
    • Lãi suất tiền gửi tối đa kỳ hạn 1-6 tháng giảm xuống 4,75%/năm; cho vay ngắn hạn ưu tiên tối đa 4,0%/năm
    • Trước đó: tháng 3 giảm 2 lần, tháng 5 giảm 1 lần - tổng 4 lần cắt trong 4 tháng

  • 2023-05

    • NHNN hạ lãi suất điều hành lần thứ 3 trong năm 2023 (ngày 23/5): lãi suất cho vay qua đêm/thanh toán điện tử liên ngân hàng giảm 0,5% xuống 5,5%/năm; tái cấp vốn giảm xuống 5,0%/năm
    • Tổng mức giảm sau 3 lần: 0,5-1,5%/năm tùy loại lãi suất
    • Cơ sở hạ lãi suất: lạm phát toàn cầu qua đỉnh và hạ nhiệt, lạm phát trong nước tăng chậm lại, thanh khoản hệ thống dồi dào, tỷ giá ổn định
    • Lãi suất huy động đã giảm nhưng lãi suất cho vay doanh nghiệp vẫn cao - minh chứng cho độ trễ truyền dẫn chính sách
    • Thống đốc NHNN phát tín hiệu sẽ xem xét giảm lãi suất điều hành nếu lạm phát tiếp tục chậm lại và tài khoản vãng lai cải thiện

  • 2023-04

    • NHNN giảm lãi suất tái cấp vốn -0,5% từ 03/04/2023 - lần 2 trong 1 tháng
    • Đi ngược chiều FED (+0,25%) và ECB (+0,5%) do lạm phát VN kiểm soát tốt, ưu tiên kích thích tăng trưởng
    • Tác động tức thì: VnIndex tăng 14 điểm, thanh khoản vọt lên 14.000 tỷ (từ 7.000-9.000 tỷ/phiên)
    • Nhận định chuyên gia: công cụ lãi suất lệch thời điểm - doanh nghiệp chưa cần vốn bằng đơn hàng

  • 2023-03

    • NHNN ngày 14/3/2023: giảm lãi suất điều hành 0,5-1 điểm phần trăm, hiệu lực 15/3; tái cấp vốn giữ 6%/năm; tái chiết khấu giảm từ 4,5% xuống 3,5%/năm; cho vay qua đêm giảm từ 7% xuống 6%/năm
    • NHNN hạ lãi suất điều hành nhưng giữ nguyên trần huy động dưới 6 tháng ở 6% - tập trung nới lỏng thị trường 2 (liên ngân hàng)
    • Lãi suất overnight liên ngân hàng xuống dưới 5,5%, NHNN phải hút tiền qua tín phiếu để giữ lãi suất không rơi quá thấp
    • Lãi suất tái cấp vốn/tái chiết khấu mang tính giải tỏa tâm lý; ít ngân hàng thực sự dùng kênh này khi thanh khoản dồi dào
    • NHNN tăng lãi suất điều hành 2 lần liên tiếp tháng 9 và 11/2022, mỗi lần 1% (tổng +2%); đến tháng 3/2023 (khoảng nửa năm) đã giảm ngược lại
    • Việt Nam đi ngược chiều Fed/ECB/BOE (đang tăng lãi suất) - tương tự hướng của Trung Quốc
    • Lãi suất cao là nguyên nhân chính khiến tín dụng quý 1/2023 chỉ tăng 1,61% (so với 4,03% năm 2022)

  • 2022-12

    • Fed tăng 50bps ngày 14/12/2022 (giảm tốc từ 75bps các kỳ trước), lãi suất lên ~4,25-4,5%
    • Powell tuyên bố không kỳ vọng giảm lãi suất năm 2023; dự kiến duy trì trên 5% và chỉ giảm từ 2024
    • Mục tiêu: đưa lạm phát Mỹ về dưới 2%

  • 2022-10

    • 24/10/2022: NHNN ban hành 3 quyết định - tái cấp vốn 5,5%→6,5%, tái chiết khấu 3,5%→4,5%, cho vay qua đêm 6%→7%
    • Trần lãi suất huy động dưới 1 tháng: 0,5%→1%; kỳ hạn 1-6 tháng: 5%→6% (quay về mức trước dịch và tương đương 2014)
    • Trần cho vay ngắn hạn 5 lĩnh vực ưu tiên: 4,5%→5,5%
    • NHNN chủ động tăng TRƯỚC cuộc họp Fed tháng 11 (thường chờ Fed họp rồi mới phản ứng)
    • Nguyên nhân: Fed tăng lãi 5 lần, lãi suất mục tiêu 3-3,25%; USD lên giá mạnh; áp lực lạm phát toàn cầu

  • 2022-09

    • Sau tăng lãi suất điều hành +100 bps, lãi suất tiết kiệm trên thị trường bắt đầu tăng theo
    • Lãi suất cho vay BĐS tăng lên ~14%/năm, phản ánh chi phí vốn đầu vào cao hơn

  • 2021-12

    • Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) ngày 16/12 bất ngờ nâng lãi suất điều hành từ 0,1% lên 0,25%, trái với dự đoán của thị trường là giữ nguyên, sau khi dự báo lạm phát có thể chạm 6% vào tháng 4/2022 và số ca COVID-19 hàng ngày cao kỷ lục

  • 2021-07

    • Sau khi NHNN đã cắt lãi suất điều hành (2020-2021), lãi suất cho vay thương mại vẫn cao - buộc phải dùng cơ chế hiệp hội để giảm thêm 1%
    • Lãi suất huy động đã ~5%, CPI ~4% - không thể giảm lãi suất huy động thêm vì lãi thực âm sẽ khiến người gửi tiền rút vốn
    • Song song: nới room tín dụng để bơm thêm vốn vào kinh tế, bù lại tốc độ vòng quay tiền chậm do Covid

Backlinks