fin·notes← fin·eco

Phân tách lãi suất điều hành và lãi suất thị trường

7 min read

Key takeaway

Lãi suất điều hành (policy rate) và lãi suất thị trường có thể phân kỳ: ngay cả khi không tăng lãi suất điều hành, lãi suất thị trường (liên ngân hàng, huy động, cho vay) vẫn có thể tăng do mất cân bằng cung - cầu thanh khoản.

WHAT

Lãi suất điều hành là lãi suất NHNN ấn định làm neo chính sách (tái cấp vốn, tái chiết khấu, OMO). Lãi suất thị trường hình thành từ cung - cầu thực tế của vốn trong hệ thống ngân hàng (thị trường 1 và thị trường 2).

WHY/HOW

NHNN tăng lãi suất điều hành khi mục tiêu là kiểm soát lạm phát vượt ngưỡng. Khi lạm phát trong tầm kiểm soát nhưng thanh khoản hệ thống thiếu hụt do cơ cấu (tín dụng tăng nhanh hơn huy động), lãi suất thị trường tự tăng mà không cần quyết định chính sách. Nhà điều hành có thể giải quyết bằng OMO thay vì tăng lãi suất điều hành, tránh tín hiệu thắt chặt ảnh hưởng kỳ vọng tăng trưởng. Ví dụ 2026: lãi suất điều hành giữ nguyên, nhưng lãi suất liên ngân hàng lên 17%, huy động tăng, lợi suất TPCP tăng 1%. Một công cụ cụ thể khác: điều chỉnh tỷ lệ tính tiền gửi kỳ hạn của kho bạc nhà nước vào mẫu số D của LDR - nới tỷ lệ này giúp hạ lãi suất thị trường mà không cần đụng đến lãi suất điều hành. Hệ quả với người vay: lãi suất cho vay thả nổi mua nhà hiện phổ biến khoảng 14-15%/năm (so với đỉnh 25%/năm giai đoạn 2011-2012) - dù thấp hơn nhiều so với lịch sử, vẫn đủ nặng để kìm hãm một phần cầu vay mua nhà.

Notes

  • 2026-08

    • Số liệu tháng 8/2026: tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế 7 tháng đầu năm đạt gần 8% (năm 2025 cả năm đạt 19%), trong khi lãi suất điều hành được giữ ở mức thấp để hỗ trợ tăng trưởng - nhưng lãi suất thị trường (huy động, cho vay) vẫn neo cao.
    • Nguyên nhân lãi suất thị trường cao dù lãi suất điều hành thấp: quy mô tín dụng toàn hệ thống đang ở khoảng 20 triệu tỷ đồng trong khi tiền gửi chỉ khoảng 16-17 triệu tỷ đồng, và tốc độ tăng trưởng tín dụng đang cao hơn tốc độ tăng trưởng tiền gửi - tạo áp lực thanh khoản đẩy lãi suất huy động/cho vay lên.
    • Lãi suất cho vay thả nổi mua nhà hiện phổ biến khoảng 14-15%/năm tại nhiều ngân hàng (so với đỉnh 25%/năm giai đoạn 2011-2012) - vẫn được xem là mức khá nặng, đủ khiến thị trường BĐS bước vào giai đoạn khó khăn dù thấp hơn nhiều so với lịch sử.

  • 2026-07

    • Đầu tháng 7/2026, chuyên gia AFA Capital nhắc lại nguyên nhân lãi suất thị trường cao dù lãi suất điều hành thấp/nới lỏng: chênh lệch tuyệt đối giữa tổng tín dụng (~20 triệu tỷ) và tổng huy động (~17 triệu tỷ) của hệ thống ngân hàng, khiến ngân hàng phải tăng lãi suất huy động và phát hành trái phiếu lãi suất cao (>8%, có kỳ hạn 9,63%) để bù đắp
    • Điều kiện để NHNN chính thức đổi hướng chính sách tiền tệ (từ nới lỏng sang thắt chặt, tăng lãi suất điều hành) là CPI bình quân vượt mục tiêu 4,5% và duy trì thêm ít nhất 3 tháng; CPI bình quân H1/2026 mới ở mức 4,38%, chưa đủ điều kiện
    • Cuối tháng 7/2026: khách mời nhận định lãi suất điều hành Việt Nam sẽ không tăng trong ngắn hạn; động thái nới lỏng tỷ lệ khấu trừ tiền gửi kho bạc nhằm hạ lãi suất thị trường mà không cần đụng đến lãi suất điều hành.
    • Lãi suất thị trường vẫn được dự báo khó giảm, có xu hướng tăng do nhu cầu vốn lớn của nền kinh tế (tăng trưởng tín dụng, đầu tư công) cộng với áp lực từ phía Fed.
    • Lãi suất liên ngân hàng cuối tháng 7/2026: qua đêm 3,8-4,0%, kỳ hạn 1 tuần 4,5%, kỳ hạn 3 tuần khoảng 6,2% - giảm đáng kể so với mức khoảng 12% trước đó.

  • 2026-06

    • Nghịch lý 1/7/2026: nới lỏng tiền tệ + tài khóa mở rộng nhưng lãi suất thị trường vẫn cao do chênh lệch tín dụng - huy động vài triệu tỷ
    • Số liệu thanh khoản: liên ngân hàng từng vọt 12-17% đầu năm, gần đây hạ về ~3%; NHNN vẫn bơm ròng ~230.000 tỷ; lợi suất TPCP còn cao
    • Kỳ vọng sau 1/7: lãi suất thị trường đi ngang đến giảm; quan trọng là LƯỢNG tiền vào tín dụng/sản xuất chứ không chỉ giá

  • 2026-02

    • NHNN không tăng lãi suất điều hành vì lạm phát ~2,53% (tháng 1/2026)
    • Lãi suất thị trường tăng do cơ cấu: chênh lệch tín dụng - huy động lũy kế 18%
    • Điều kiện để tăng lãi suất điều hành: lạm phát vượt mục tiêu
    • Chỉ thị 01/2026 của NHNN: kiểm soát tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống ở mức 15%

  • 2024-04

    • Thị trường nhầm: lãi suất OMO tăng từ 4,0% lên 4,25% (kỳ hạn 14 ngày) → lo ngại NHNN tăng lãi suất điều hành
    • Phân tích đúng: OMO tăng do kỳ nghỉ lễ + can thiệp tỷ giá, không phải thay đổi định hướng chính sách tiền tệ
    • NHNN xác nhận không có kế hoạch tăng lãi suất điều hành Q2/2024 - mục tiêu vẫn hỗ trợ tăng trưởng GDP

  • 2023-02

    • Fed tiếp tục tăng lãi suất (CPI Mỹ tháng 1/2023 còn 6,4% so cùng kỳ - tháng thứ 7 liên tiếp hạ nhiệt từ đỉnh 6/2022)
    • VN: lãi suất điều hành giữ nguyên, nhưng lãi suất thị trường (liên ngân hàng, huy động, TPCP) đồng loạt giảm do thanh khoản cải thiện
    • Điển hình phân kỳ: Fed tăng - VN hạ nhiệt thị trường; nguyên nhân: thanh khoản nội địa cải thiện mạnh hơn áp lực lãi suất USD

  • 2022-10

    • 3 quyết định NHNN ngày 24/10/2022: QĐ1809 (lãi suất tái cấp vốn/tái chiết khấu - thị trường 2), QĐ1812 (trần lãi suất huy động - thị trường 1), QĐ1813 (trần lãi suất cho vay ngắn hạn ưu tiên)
    • Chuyên gia đánh giá QĐ1812 (trần huy động) có tác động thực tế lớn nhất đến nền kinh tế
    • Lãi suất cho vay ngắn hạn ưu tiên chỉ áp dụng cho 5 lĩnh vực (nông nghiệp, xuất khẩu, SME, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao) và chỉ ngắn hạn; vay dài hạn/trái phiếu vẫn theo thị trường

Backlinks