CPI Việt Nam

12 min read

Key takeaway

CPI Việt Nam đo lường lạm phát qua rổ hàng hóa tiêu dùng gồm 754 mặt hàng (giai đoạn 2020-2025), trong đó ba nhóm hàng ăn, giao thông và nhà ở chiếm hơn 70% tỷ trọng - theo dõi ba nhóm này (đại diện bởi giá thịt lợn, giá xăng và giá điện) cho phép dự phóng CPI tương đối chính xác trước khi Tổng cục Thống kê công bố. Lạm phát cơ bản (core CPI - loại lương thực và xăng dầu) là chỉ báo xu hướng ổn định hơn CPI tổng.

WHAT

CPI (Consumer Price Index) là chỉ số giá tiêu dùng đo biến động giá của rổ hàng hóa và dịch vụ đại diện, do Tổng cục Thống kê công bố hàng tháng. Rổ CPI giai đoạn 2020-2025 gồm 754 mặt hàng (tăng từ 296 mặt hàng giai đoạn trước), tóm gọn bởi ba nhóm chính: (1) Hàng ăn và dịch vụ ăn uống - tỷ trọng khoảng 34%, đại diện bởi giá thịt lợn, mang đặc trưng của quốc gia đang phát triển; (2) Giao thông - đại diện bởi giá xăng dầu, tỷ trọng ngày càng lớn theo xu hướng đô thị hóa; (3) Nhà ở và vật liệu xây dựng - đại diện bởi giá điện. Mục tiêu CPI bình quân năm do Quốc hội đề ra (thường 4-4,5%). Lạm phát cơ bản (core CPI) loại trừ lương thực và xăng dầu vốn biến động theo mùa vụ và địa chính trị - phản ánh xu hướng lạm phát nền tảng. Người dân thường cảm nhận lạm phát cao hơn CPI vì họ chỉ chi tiêu trên tập con của rổ hàng hóa.

WHY/HOW

CPI là neo cho chính sách tiền tệ của NHNN: khi CPI thấp hơn mục tiêu thì có không gian nới lỏng (hạ lãi suất, tăng tín dụng); khi CPI vượt mục tiêu thì phải thắt chặt, thu hẹp dư địa chính sách và ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất và định giá tài sản. Hiểu cấu phần giúp nhà đầu tư theo dõi leading indicator: giá dầu tăng → CPI giao thông tăng → CPI chung tăng; giá xăng tác động lan tỏa sang cả ba nhóm vì là chi phí đầu vào của vận chuyển thực phẩm, vật liệu và dịch vụ. Nhà phân tích có thể xây dựng mô hình hồi quy gán trọng số cho từng biến (giá xăng, giá điện, giá thịt heo) để dự phóng CPI tháng kế tiếp khá sát thực tế. Một số điểm kỹ thuật quan trọng: (1) CPI bình quân (trung bình trượt YoY) thường dùng để loại bỏ hiệu ứng lệch lịch Tết giữa các năm; (2) so sánh YoY cần chú ý hiệu ứng nền - tháng so sánh thấp bất thường (Tết, COVID) làm YoY tăng ảo; (3) áp lực lạm phát Q1 thường cao hơn do chi tiêu Tết và điều chỉnh giá đầu năm; (4) các nhân tố đẩy CPI gồm giá dịch vụ hành chính nhà nước (y tế, học phí), giá năng lượng và giá lương thực. Điều kiện để chính thức xác nhận đổi hướng chính sách tiền tệ (từ nới lỏng sang thắt chặt) là CPI bình quân vượt ngưỡng mục tiêu Quốc hội và duy trì thêm ít nhất vài tháng, không chỉ dựa vào số liệu nửa đầu năm.

Notes

  • 2026-07

    • CPI bình quân 6 tháng đầu năm 2026 đạt 4,38%, tiệm cận ngưỡng mục tiêu Quốc hội 4,5%; AFA Capital dự phóng trước đó 4,39% - chỉ lệch 0,01 điểm % so với số chính thức của Tổng cục Thống kê
    • CPI tháng 6/2026 giảm 0,39% so với tháng 5 (chỉ số 99,61%), chủ yếu do giá xăng dầu và giá gas điều chỉnh giảm theo giá thế giới, sau khi Chính phủ miễn/giảm thuế nhập khẩu và nhiều loại thuế phí xăng dầu
    • CPI tháng 6/2026 so cùng kỳ tháng 6/2025 chỉ tăng khoảng 4%, giảm mạnh so với mức tăng ~5,6% của tháng 5/2026 so cùng kỳ - đỉnh điểm lạm phát (từ cú sốc giá dầu do xung đột Mỹ - Iran hồi tháng 3-4/2026) được đánh giá đã qua
    • Điều kiện chính thức xác nhận đổi hướng chính sách tiền tệ (nới lỏng sang thắt chặt): CPI bình quân phải vượt ngưỡng 4,5% và duy trì thêm ít nhất 3 tháng nữa - chưa xảy ra tại thời điểm H1/2026
    • Yếu tố quyết định lạm phát nửa cuối năm 2026: giá xăng dầu - nếu giữ được vùng 19-20 nghìn đồng/lít thì khả năng cao cả năm không chạm ngưỡng mục tiêu 4,5%

  • 2024-03

    • AFA Capital dùng mô hình 3 cấu phần để dự phóng CPI tháng 3/2024: kịch bản cơ sở giá thịt lợn 50-55k, giá xăng 20-23k, giá điện 19-22 đơn vị
    • Dự phóng CPI tháng 3 so tháng 2: +0,3%; so cùng kỳ: ~4,5%; bình quân từ đầu năm: ~3,85%
    • Giá thịt heo tăng mạnh từ đầu 2024 là yếu tố đẩy CPI cao hơn dự báo trước đó
    • CPI bình quân T1-T2/2024: +3,67% so cùng kỳ - dưới mục tiêu Quốc hội 4-4,5%
    • CPI tháng 2/2024 tăng 1,04% so tháng 1 do Tết Nguyên Đán (Tết 2024 rơi tháng 2, Tết 2023 rơi tháng 1)
    • Áp lực tăng CPI sắp tới: nền so sánh thấp của cùng kỳ 2023 + giá dầu + chính sách nới lỏng

  • 2024-01

    • CPI tháng 1/2024 tăng 3,37% YoY - có dấu hiệu quay trở lại so với tháng 12/2023
    • Lạm phát cơ bản tháng 1/2024: 2,72% - giảm nhẹ so với tháng 12 nhưng vẫn ở mức cao so với đoạn trước
    • Chuyên gia cảnh báo áp lực lạm phát Q1/2024 lớn hơn các quý sau

  • 2023-12

    • CPI bình quân 2023 tăng 3,25% - dưới mục tiêu Quốc hội 4,5%; tháng 12 tăng 3,58% so cùng kỳ
    • Nhân tố tăng CPI tháng 12: tăng giá dịch vụ y tế theo TT22/2023, học phí theo NĐ81/2021, giá điện, giá gạo xuất khẩu
    • Mức nền CPI thấp tạo dư địa nới lỏng thanh khoản để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng năm 2024

  • 2023-10

    • Bộ Tài chính dự báo CPI bình quân 2023 tăng 3,2-3,6% trong khung kiểm soát lạm phát cả năm 4,5%; Tổng cục Thống kê dự báo 3,3-3,6%
    • Hai kịch bản tại cuộc họp điều hành giá 11/10/2023: kịch bản 1 (+3,2%) và kịch bản 2 (+3,6%)
    • Điều kiện thuận lợi để điều chỉnh giá mặt hàng do nhà nước quản lý theo lộ trình thị trường khi dự báo CPI còn dư địa so với mục tiêu

  • 2023-08

    • Tháng 7/2023: CPI so với cùng kỳ năm trước 2,06%; bình quân 7 tháng đầu năm 2023 đạt 3,12% so với cùng kỳ 2022 - còn dư địa so với mục tiêu 4,5%
    • Rủi ro tháng 8/2023: base effect giao thông mất đi (năm 2022 từ tháng 7 được hỗ trợ thuế xăng), đồng thời giá dầu thế giới có xu hướng tăng trở lại
    • Giá điện tăng từ tháng 7/2023, tác động vào nhóm nhà ở & vật liệu xây dựng

  • 2023-04

    • Mô hình AB Capital: giá xăng tăng 3,67% tác động CPI giao thông +2,32%, tác động CPI chung +~0,46% so với tháng 3
    • Giá điện tăng và giá thịt heo (~53.000 đồng/kg) là hai biến số quan trọng bên cạnh giá xăng trong mô hình dự phóng CPI tháng 4/2023

  • 2023-03

    • CPI tháng 2/2023: tăng 4,31% YoY, tăng 0,41% MoM
    • Nguyên nhân chính: giá xăng, gas tăng theo thế giới; giá nhà thuê tăng sau Tết Nguyên Đán
    • Nhóm tăng: giao thông +2,11%, nhà ở và vật liệu xây dựng +1,81%
    • Nhóm giảm: giáo dục -0,57%, hàng ăn và dịch vụ ăn uống -0,17%

  • 2023-01

    • Lạm phát Việt Nam 2022 đạt 3,15% - thấp nhờ kiểm soát tốt giá xăng (Chính phủ giảm thuế bảo vệ môi trường) và giá thịt lợn không tăng mạnh
    • Rổ CPI 2020-2025: 754 mặt hàng (tăng từ 296 mặt hàng giai đoạn trước)
    • Tỷ trọng hàng ăn uống: ~34%; cấu phần giao thông ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn theo xu hướng đô thị hóa

  • 2022-12

    • CPI bình quân 2022 tăng 3,15% so 2021 - trong mục tiêu kiểm soát dưới 4%
    • CPI tháng 12/2022 giảm 0,01% so tháng trước; tăng 4,55% so tháng 12/2021
    • CPI bình quân Q4/2022 tăng 4,41% so cùng kỳ
    • Năm 2022: Việt Nam kiểm soát lạm phát dưới mục tiêu 4% dù lạm phát toàn cầu tăng vọt - nhờ cơ cấu CPI có trọng số lương thực cao và bình ổn giá xăng dầu; bác bỏ lo ngại lạm phát 2 con số từ đầu năm
    • CPI tổng thể không đủ - phải phân tích từng cấu phần, đặc biệt cấu phần giao thông liên quan giá dầu để dự báo đúng hướng lạm phát

  • 2022-10

    • CPI tháng 9/2022 tăng 3,94% yoy, tăng 0,4% mom; bình quân 9 tháng tăng 2,73%; lạm phát cơ bản 1,88%; Bộ Tài chính dự báo cả năm 3,27-3,51%, TCTK dự báo 3,2-3,5%, NHNN dự báo ~3,4%
    • Nhóm giáo dục tăng mạnh nhất 5,84% (hết miễn học phí COVID); giao thông giảm 2,23% nhờ xăng dầu hạ

  • 2022-02

    • 2022-02-28: CPI tháng 2/2022 tăng 1% so với tháng 1/2022, tăng 1,42% so với cùng kỳ năm 2021, tăng 1,2% so với tháng 12/2021; bình quân 2 tháng đầu năm 2022 tăng 1,68% so với cùng kỳ; lạm phát cơ bản tăng 0,67%; nguyên nhân chính: giá xăng dầu tăng theo thế giới, giá lương thực và dịch vụ giao thông tăng dịp Tết

  • 2021-12

    • CPI bình quân năm 2021 của Việt Nam chỉ tăng 1,84% so với năm 2020 - mức tăng bình quân thấp nhất kể từ năm 2016
    • CPI tháng 12/2021 giảm 0,18% so với tháng trước nhưng tăng 1,81% so với tháng 12/2020, do giá xăng dầu giảm theo giá nhiên liệu thế giới và chính sách miễn giảm học phí học kỳ 1 năm học 2021-2022 tại một số địa phương
    • CPI thấp được nhìn nhận theo hai hướng trái chiều trên thị trường: (1) lạm phát thấp = ít rủi ro, vẫn nên giữ cổ phiếu/tài sản tài chính; (2) lạm phát sắp tới (do độ trễ chính sách) = nên mua tài sản (bất động sản, cổ phiếu) để tránh mất giá tiền - cả hai luồng ý kiến đều dẫn đến kết luận ‘nên mua cổ phiếu’, cho thấy cần thận trọng với các lập luận một chiều từ cộng đồng đầu tư (nhóm Zalo, hô hào trên mạng xã hội)
    • Mục tiêu CPI năm 2022 do Quốc hội giao khoảng 4%, kết hợp với mục tiêu tăng trưởng GDP 6-6,5% tạo ra áp lực lạm phát đáng kể trong năm 2022 theo cảnh báo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước

  • 2021-03

    • CPI tháng 2/2021 tăng 1,52% so tháng 1 (MoM) - mức tăng lớn nhất nhiều tháng; nhưng YoY (tháng 2/2021 so tháng 2/2020) chỉ tăng 0,7% - bình thường
    • Nguyên nhân tăng MoM: giá điện phục hồi (hết ưu đãi giảm giá điện hỗ trợ COVID từ năm trước), giao thông, hàng ăn uống dịch vụ do Tết
    • Chuyên gia đặt câu hỏi về trọng số rổ CPI (đang dùng bộ 2015-2020): tỷ trọng nhà ở - vật liệu xây dựng và giao thông bị cho là quá thấp so với thực tế chi tiêu
    • Nhóm tăng mạnh nhất trong CPI tháng 2: nhà ở và vật liệu xây dựng (chủ yếu do giá điện), giao thông, hàng ăn uống dịch vụ

Backlinks