Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung

6 min read

Key takeaway

Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung (từ 2018) là cuộc đối đầu bằng thuế quan leo thang, phản ánh cạnh tranh chiến lược dài hạn giữa Mỹ và Trung Quốc, không chỉ là bất đồng thương mại đơn thuần.

WHAT

Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung là loạt biện pháp áp thuế và trả đũa leo thang giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mốc chính:

  • 2018-2019 (Trump 1.0): Mỹ áp thuế diện rộng lên hàng hóa TQ (tổng thuế bình quân từ ~3% lên ~16,5%). TQ trả đũa.
  • Cuối 2019: đình chiến “giai đoạn 1” - TQ cam kết mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa Mỹ trong 2 năm.
  • 2020-2024: Covid xóa nhòa cam kết giai đoạn 1; Biden duy trì phần lớn thuế của Trump.
  • 2025 (Trump 2.0): Trump áp thêm +10% lên hàng TQ (tổng thuế bình quân ~26-27%), TQ trả đũa bằng thuế lên LNG và thiết bị Mỹ.

WHY/HOW

Nguyên nhân nền tảng: Mỹ chịu thâm hụt thương mại khổng lồ với TQ (~trên 300 tỷ USD/năm). Trump dùng Đạo luật IEEPA (tình trạng khẩn cấp quốc gia) để áp thuế - danh nghĩa là fentanyl và nhập cư bất hợp pháp, thực chất là mục tiêu kinh tế.

Cơ chế: thuế nhập khẩu làm hàng TQ đắt hơn tại Mỹ → giảm nhập khẩu từ TQ → giảm thâm hụt thương mại (về lý thuyết). TQ khó chịu nhất vì kinh tế đang phục hồi yếu: tăng trưởng thấp, lạm phát thấp, bong bóng bất động sản xì hơi.

Tác động dây chuyền tích cực cho Việt Nam (Trump 1.0): chuỗi cung ứng FDI dịch chuyển từ TQ sang Việt Nam, cơ cấu xuất khẩu nâng cấp từ dệt may/giày dép sang điện tử/máy tính.

Notes

  • 2025-02

    • Thuế bình quân lên hàng TQ vào Mỹ trước 2018 ~3%, sau Trump 1.0 ~16,5%, sau Trump 2.0 (~2025) ~26-27%.
    • Trump 2.0 mở rộng: không chỉ Trung Quốc mà cả Mexico, Canada, và đe dọa EU/toàn cầu +10%.
    • Nguy cơ Việt Nam: hàng TQ “đội lốt” Việt Nam xuất sang Mỹ - rủi ro bị chú ý khi thặng dư thương mại Việt-Mỹ lớn (top 3 thế giới).

  • 2024-11

    • Chương trình bầu cử Trump 2024: đề xuất tăng thuế nhập khẩu hàng Trung Quốc lên 60%, hàng các nước khác cũng tăng
    • Rủi ro Việt Nam: bị giám sát theo cơ chế “China+1” - Mỹ theo dõi hàng TQ chuyển qua VN rồi sang Mỹ

  • 2024-10

    • Đình chiến giai đoạn 1 (2019): TQ mua 200 tỷ USD hàng Mỹ - sau đó không thực hiện đủ do Covid.

  • 2024-07

    • Nếu Trump tái đắc cử 2024, chiến tranh thương mại Mỹ-Trung dự kiến leo thang hơn so với 2018-2020
    • Dưới Trump 1.0: VN-Index đạt đỉnh ~1.200 điểm đầu 2018 rồi sụt về 950-1.000 điểm và đi ngang đến đầu 2020
    • Các hãng công nghệ TQ (Huawei, TikTok) sẽ tiếp tục chịu sức ép từ chính sách Trump

  • 2024-05

    • Biden ký lệnh tăng thuế ngày 14/5/2024: xe điện từ 25% lên hơn 100%, pin lithium xe điện từ 7,5% lên 25%, tấm pin mặt trời từ 25% lên 50%, thép-nhôm 25%, chip bán dẫn lên 50% từ 2025, ống-kim tiêm từ 0 lên 50%
    • Các biện pháp tác động đến 18 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Trung Quốc
    • Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố sẽ phản ứng và bảo vệ lợi ích

  • 2024-01

    • Năm 2018 VN-Index giảm từ 1170 về ~950 điểm do tác động từ chiến tranh thương mại
    • Trung Quốc dịch chuyển sang xe điện, pin, năng lượng tái tạo - BYD vượt Tesla về doanh số xe điện năm 2023
    • Thị phần Trung Quốc trong công nghiệp công nghệ cao toàn cầu (18.000 tỷ USD) tiếp tục tăng, thu hẹp phần châu Âu, Nhật, Hàn
    • Năm 2024 là năm bầu cử Mỹ - rủi ro chiến tranh thương mại mới cần theo dõi dù còn quá sớm để khẳng định

  • 2022-07

    • Từ 6/7/2022, nhiều biện pháp thuế quan Mỹ áp lên 370 tỷ USD hàng Trung Quốc tự động hết hiệu lực nếu không gia hạn
    • 400 đơn vị doanh nghiệp/lao động Mỹ gửi đề nghị tiếp tục áp thuế, phức tạp hóa nỗ lực dỡ bỏ của Biden
    • Trung Quốc phản ứng lạnh nhạt: lo ngại dỡ thuế chỉ mang tính chính trị (bầu cử giữa kỳ), không đáp ứng yêu cầu thực chất

  • 2022-03

    • Chính quyền Biden khôi phục miễn trừ thuế quan Section 301 cho 352 mặt hàng TQ (linh kiện sản xuất + hàng tiêu dùng như linh kiện màn hình TV, ba lô, xe đạp); có hiệu lực 12/10/2021 - 31/12/2022
    • Lý do: không có nguồn cung thay thế trong nước; giảm gánh nặng lạm phát nhập khẩu cho doanh nghiệp Mỹ

  • 08/04/2025: TQ tuyên bố trả đũa thêm nếu Mỹ tăng thuế - tổng thuế Mỹ lên TQ có thể đạt 104% (gần như đóng băng thương mại song phương). Fake news về hoãn thuế 90 ngày khiến thị trường dao động cực mạnh trong vài phút, cho thấy mức độ nhạy cảm bất thường.

  • VN Index giảm 6,68% rồi tiếp tục 6,43% còn 1.132,79 điểm trong hai phiên liên tiếp (đầu tháng 4/2025) khi xung đột leo thang.

  • Trump 2.0 mở rộng phạm vi từ Mỹ-Trung sang toàn cầu: tháng 2/2025 áp 25% nhôm và thép toàn cầu, đe dọa Canada, Mexico và mọi quốc gia nhập khẩu vào Mỹ. Thủ tướng VN kêu gọi chuẩn bị tinh thần cho “chiến tranh thương mại thế giới” - không còn chỉ là cuộc đối đầu Mỹ-Trung. Đây là đặc điểm khác biệt rõ nhất so với Trump 1.0.

Backlinks