BRICS và phi đô la hóa

4 min read

Key takeaway

BRICS là khối kinh tế mới nổi đang tìm cách giảm phụ thuộc vào USD thông qua hệ thống thanh toán thay thế SWIFT, nhưng tham vọng đồng tiền chung gặp thách thức lớn vì các nền kinh tế trải nhiều châu lục với chu kỳ và chính sách kinh tế khác nhau.

WHAT

BRICS là tên viết tắt của nhóm nền kinh tế mới nổi lớn: Brazil, Russia (Nga), India (Ấn Độ), China (Trung Quốc), South Africa (Nam Phi). Thành lập cấp bộ trưởng ngoại giao năm 2009, cấp hội nghị thượng đỉnh từ 2010. Năm 2023 mở rộng thành BRICS+ (thêm UAE, Ả Rập Saudi, Ethiopia, Ai Cập, Iran). Ba trụ cột hợp tác: chính trị-an ninh, kinh tế-tài chính, văn hóa.

Phi đô la hóa là xu hướng giảm sử dụng USD trong thương mại và dự trữ quốc tế. BRICS đề xuất:

  • Hệ thống thanh toán thay thế SWIFT (để tránh Mỹ dùng SWIFT làm vũ khí trừng phạt như với Nga).
  • Tăng giao dịch thương mại song phương bằng đồng nội tệ (ví dụ: Ả Rập Saudi - Trung Quốc bằng CNY).
  • Nghiên cứu đồng tiền chung BRICS (Nga đề xuất blockchain-based).

WHY/HOW

BRICS nổi lên vì bất mãn với hệ thống USD-centric: khủng hoảng tài chính Mỹ 2008 lan ra toàn cầu dù không liên quan đến kinh tế họ; Fed tăng lãi suất làm dòng vốn chạy về Mỹ, gây áp lực tỷ giá cho các nước mới nổi; Mỹ loại Nga khỏi SWIFT sau Ukraine 2022 - cho thấy USD là “vũ khí”.

Sức mạnh kinh tế BRICS ngày càng lớn: GDP khối BRICS từ 16,9% GDP toàn cầu (1995) lên vượt G7 vào 2023 (>32%); Trung Quốc là #2 và Ấn Độ đã vươn lên #3 thế giới.

Thách thức của BRICS với đồng tiền chung:

  • Bài học euro: các nước EU cùng đồng tiền nhưng chính sách tài khóa riêng → mâu thuẫn khi các nền kinh tế ở chu kỳ khác nhau.
  • BRICS trải 5 châu lục: Trung Quốc và Ấn Độ (Á), Nga (Âu-Á), Brazil (Mỹ Latinh), Nam Phi (Phi) - khác biệt cấu trúc kinh tế cực lớn.
  • Thiếu quân sự thống nhất: sức mạnh USD gắn với sức mạnh quân sự và địa chính trị của Mỹ.

Notes

  • 2024-12

    • Mỹ phản ứng Trump (cuối 2024): đe dọa thuế 100% và cắt thương mại với quốc gia BRICS nào tạo/hỗ trợ đồng tiền thay thế USD.
    • Lý thuyết cân bằng Nash: BRICS “phá vỡ cuộc chơi” USD chỉ thành công nếu đủ sức mạnh, không thì bên phá vỡ chịu thiệt.
    • Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2024: lần đầu tiên chính thức thảo luận hệ thống tài chính toàn cầu mới.
    • Việt Nam không phải thành viên BRICS nhưng bị tác động gián tiếp qua: tỷ giá, thương mại, và căng thẳng địa chính trị Mỹ-Trung.

  • 2023-08

    • Hội nghị thượng đỉnh BRICS 23/8/2023 tại Nam Phi: chủ đề tăng cường sử dụng nội tệ trong giao dịch thương mại và tài chính giữa các thành viên để giảm phụ thuộc vào USD.
    • BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi) đại diện 40% dân số thế giới; thảo luận mở rộng khối sang Nam bán cầu.
    • Chủ đề hội nghị: hợp tác năng lượng, cơ sở hạ tầng, kinh tế kỹ thuật số, thị trường việc làm.

  • 2023-05

    • Thương mại Nga-Trung bằng ruble/NDT tăng 80 lần trong 8 tháng sau chiến tranh Ukraine
    • Tỷ trọng NDT trong thanh toán của Nga tăng từ gần 0 lên ~15% (5/2023); đô la giảm từ >50% xuống <40%
    • Brazil-Argentina thảo luận đồng tiền chung; UAE-Ấn Độ dùng rupee trao đổi hàng hóa; Nga-Iran thảo luận đồng tiền kỹ thuật số hỗ trợ bằng vàng
    • BRICS chiếm 20% sản lượng dầu toàn cầu - nếu bán dầu không bằng đô la, ảnh hưởng đủ lớn
    • Tỷ trọng đô la trong dự trữ ngoại hối toàn cầu giảm từ 59,3% (2020) xuống 58,36% (Q4/2022); NDT tăng dần

Backlinks