Đạo luật IEEPA

3 min read

Key takeaway

IEEPA là đạo luật liên bang Mỹ (1977) trao quyền tổng thống điều chỉnh thương mại quốc tế khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia - Trump dùng đây làm cơ sở pháp lý để áp thuế nhập khẩu mà không cần Quốc hội phê duyệt.

WHAT

IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) là đạo luật liên bang Hoa Kỳ được Tổng thống Jimmy Carter ký ban hành ngày 28/10/1977. Nội dung cốt lõi: trao cho tổng thống quyền điều chỉnh hoạt động thương mại quốc tế khi có mối đe dọa bất thường từ bên ngoài đe dọa an ninh, đối ngoại hoặc kinh tế quốc gia Mỹ.

WHY/HOW

Trump dùng IEEPA để áp thuế nhập khẩu ngoài quy trình lập pháp thông thường (không cần Quốc hội). Cách dùng: tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia với lý do nêu ra là nhập cư bất hợp pháp và nạn fentanyl từ Mexico/Canada/TQ, sau đó viện dẫn IEEPA để áp thuế như biện pháp kinh tế đối phó.

Tranh luận: nhiều nhà phân tích cho rằng lý do an ninh chỉ là “cớ” - mục tiêu thật là mục tiêu kinh tế (thâm hụt thương mại, bảo hộ sản xuất, tăng ngân sách). Việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp vĩnh viễn (rolling emergency) biến IEEPA thành công cụ thường trực của hành pháp Mỹ trong chính sách thuế quan.

Phán quyết tòa án tối cao (20/2/2026): tòa phân biệt rõ “điều tiết nhập khẩu” (regulate - kiểm soát số lượng, hạn ngạch quota) khác với “đánh thuế nhập khẩu” (tariff - đánh trên giá trị hàng hóa). IEEPA chỉ cho phép vế đầu. Phán quyết giới hạn quyền đơn phương của tổng thống trong chính sách thương mại, buộc phải có sự cho phép rõ ràng và cụ thể từ Quốc hội mới được áp thuế.

Notes

  • 2026-02

    • Lập luận của Trump bị bác: từ “điều tiết” (regulate) trong IEEPA không bao gồm quyền áp thuế giá trị hàng hóa.
    • Cơ sở pháp lý thay thế sau khi IEEPA bị bác: Trade Act Section 122 (1974) - cân bằng cán cân thanh toán.
    • “Tiếp cận thị trường Mỹ là một đặc quyền” - câu này xuất hiện trong thông cáo nhà trắng, phản ánh triết lý: Mỹ có thể dùng đặc quyền tiếp cận thị trường như đòn bẩy đàm phán.

  • 2025-02

    • Được ký bởi Carter 1977, nhưng Trump là tổng thống sử dụng rộng rãi nhất để áp thuế thương mại.
    • IEEPA không bị giới hạn thời gian; tình trạng khẩn cấp có thể được gia hạn vô thời hạn.

Backlinks