Rủi ro địa chính trị

15 min read

Key takeaway

Xung đột địa chính trị có thể đảo chiều mọi dự báo kinh tế chỉ trong vài tuần qua kênh giá dầu, lạm phát và đứt gãy chuỗi cung ứng.

WHAT

Rủi ro phát sinh từ chiến sự, căng thẳng chính trị giữa các quốc gia, tác động tới kinh tế toàn cầu thông qua giá năng lượng, lạm phát, dòng thương mại và tâm lý đầu tư.

WHY/HOW

Cơ chế lan truyền: chiến sự đẩy giá dầu và hàng hóa lên cao, kéo lạm phát tăng, buộc các ngân hàng trung ương giữ lãi suất cao thay vì nới lỏng, làm chậm tăng trưởng toàn cầu. Đồng thời gây đứt gãy chuỗi cung ứng, làm doanh nghiệp khó dự báo và đảo lộn kế hoạch kinh doanh. Tác động mạnh nhất tới các nền kinh tế mở phụ thuộc nhập khẩu năng lượng và xuất khẩu.

Cơ chế lan truyền hoạt động theo CẢ HAI CHIỀU: khi xung đột hạ nhiệt qua thỏa thuận hòa bình/đình chiến, toàn bộ chuỗi tác động đảo ngược - tuyến vận chuyển/eo biển bị phong tỏa được khơi thông, dòng cung dầu phục hồi nhanh, giá dầu giảm mạnh chỉ trong vài phiên; áp lực lạm phát giảm bớt giúp NHTW (Fed, ECB) có thêm dư địa không cần tăng lãi suất; tài sản rủi ro (cổ phiếu) phục hồi vì nhà đầu tư giảm tâm lý phòng thủ.

Notes

  • 2026-07

    • Mỹ tấn công lại mục tiêu của Iran gần eo biển Hormuz, Iran đáp trả, khiến căng thẳng Trung Đông nóng trở lại (phiên 13/7/2026)
    • Giá dầu Brent chạm gần 80 USD/thùng (từ mức sát 70 USD trước đó, hiện quanh 78,7 USD) làm sức ép lạm phát toàn cầu chưa hạ nhiệt
    • Được xem là nguyên nhân chính khiến VN-Index giảm mạnh phiên 13/7/2026 dù mùa BCTC quý có nhiều doanh nghiệp báo lãi tốt (BSR lãi 4.097 tỷ, tăng 384%; ACV tăng trưởng cao)
    • Liên hệ lịch sử: xung đột Nga-Ukraine từng đẩy giá dầu lên 140-147 USD/thùng; CPI Mỹ công bố ngày 13/7/2022 tăng 9,1% svck (dự báo 8,8%), CPI lõi tăng 5,9% (dự báo 5,7%)

  • 2026-06

    • Mỹ và Iran (qua trung gian Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif) thông báo đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh ngày 14/6/2026; Mỹ gỡ phong tỏa hàng hải với Iran, mở lại eo biển Hormuz; ký chính thức dự kiến 19/6/2026 tại Thụy Sĩ
    • Ngay sau thông báo: giá dầu WTI giảm 4,77% về 80,83 USD/thùng, Brent giảm ~4% về 83,77 USD/thùng (từ mức từng lên 120 USD/thùng khi xung đột nổ ra cuối tháng 5/2026); chứng khoán futures Mỹ và châu Á tăng đồng loạt (KOSPI +5,2%, Nikkei +4,99%)
    • Lạm phát Mỹ tháng 5/2026 đạt 4,2% (cao nhất 3 năm) do áp lực giá dầu giai đoạn xung đột; ECB đã tăng lãi suất điều hành 25 điểm cơ bản để đối phó
    • Giá dầu Brent giảm nhanh từ vùng 115-120 USD/thùng (tháng 3) và 96-100 USD/thùng (tháng 4) xuống quanh 80-83 USD/thùng ngay sau tin đình chiến; WTI khoảng 80 USD/thùng
    • Lạm phát Eurozone cũng tăng, ECB tăng lãi suất điều hành thêm 25 điểm cơ bản cuối tuần trước; lạm phát Việt Nam tháng 5 (so cùng kỳ) ở mức 5,6%

  • 2026-05

    • Mỹ - Iran (5/2026): các vướng mắc đàm phán gồm giao thông qua eo biển Hormuz (nơi ~20% nguồn cung dầu đi qua), tài sản đóng băng 12 tỷ USD, vấn đề Liban, uranium làm giàu cấp cao. Lệnh ngừng bắn gia hạn 60 ngày giúp dầu hạ nhiệt, nhưng xung đột đã kéo dài ~12 tuần, đẩy kịch bản từ cơ sở sang tiêu cực. Diễn giả dựng ba kịch bản (cơ sở / tiêu cực / rất tiêu cực) theo mức độ và thời gian xung đột để dự phóng giá xăng và lạm phát.
    • Tác động kép tới Việt Nam: (1) PCE Mỹ tăng 3,8% giữ lãi suất USD cao → áp lực tỷ giá và chính sách tiền tệ; (2) giá năng lượng tăng truyền trực tiếp vào giá hàng hóa trong nước. Cả thị trường hàng hóa lẫn tài chính đều chịu ảnh hưởng.

  • 2026-03

    • Diễn giả xem chiến sự tại Iran là rủi ro lớn nhất của năm 2026.
    • Dự báo tháng 1/2026 rất lạc quan đã xoay 180 độ chỉ sau 2 tháng vì chiến sự.
    • Doanh nghiệp cơ điện cho biết kế hoạch kinh doanh bị đảo lộn hoàn toàn sau 1 tháng chiến sự.
    • Bốn “bất an” chiến lược: an ninh năng lượng, lương thực, chuỗi cung ứng, an ninh mạng/dữ liệu.
    • Đặc điểm quan trọng (video 23/3/2026): thị trường e ngại nhất khi kết cục CHƯA xác định (chưa biết tấn công hay đàm phán) → thanh khoản thấp, NĐT đứng ngoài chờ thay vì giao dịch; khi căng thẳng đẩy lên cực điểm thường lại là lúc giải pháp/đàm phán xuất hiện.
    • Phiên 23/3/2026 các chỉ số châu Á giảm đồng pha: VN-Index -3,44% (về 1.591), Kospi -6,49%, Shanghai -3,63%, Nikkei 225 -3,48%, Hang Seng -3,34%, ASX 200 giảm nhẹ nhất.
    • Khách mời phân biệt: xung đột Mỹ - Iran khác Nga-Ukraina (kéo dài từ 3/2022) ở chỗ Mỹ cần giải quyết NHANH vì bầu cử giữa kỳ tháng 11 (Trump cần uy tín). Tiền lệ Trump ‘quay xe’ phút chót: tối 8/4/2025 trước deadline thuế đối ứng 9/4.

  • 2026-01

    • Sự kiện Venezuela (05/01/2026): Mỹ đột kích chớp nhoáng 2 giờ - minh chứng 2026 bắt đầu với rủi ro địa chính trị cao ngay từ đầu năm.
    • Nghịch lý: quốc gia dầu mỏ lớn nhất thế giới bị tấn công nhưng giá dầu không tăng mà giảm - phụ thuộc cấu trúc cung-cầu, không phải chỉ địa chính trị đơn thuần.

  • 2024-12

    • T4/2024: Israel tấn công Iran (13/4) → VN-Index giảm mạnh nhất năm (đáy ~1.170 điểm) vì kết hợp với NHNN hút tín phiếu bảo vệ tỷ giá.
    • T1/2024: Xung đột Biển Đỏ - Houthi tấn công tàu hàng → cước vận tải biển tăng vọt, giao thương thế giới bị gián đoạn; giá dầu leo thang; tháng 1/2024 là dấu hiệu sớm nhất của một năm nhiều bất ổn địa chính trị. Chỉ số rủi ro địa chính trị BlackRock được giới thiệu như công cụ theo dõi.

  • 2024-11

    • Case Nga-Ukraine (2022-2024): 1000 ngày chiến sự; đỉnh giá dầu 120 USD/thùng (2022); lạm phát Châu Âu hai chữ số; lạm phát Mỹ 8%; Fed tăng lãi suất bắt đầu tháng 3/2022; chứng khoán toàn cầu giảm đến tháng 10/2022. 11/2024: Mỹ cho Ukraine dùng tên lửa tầm xa + Putin phê duyệt học thuyết hạt nhân mới → giá dầu và vàng tăng vọt.

  • 2024-08

    • Chiến sự Trung Đông leo thang: theo dõi giá dầu (đang ở nền thấp, khó giảm thêm) và BDI (~1680 điểm)
    • Bangladesh bất ổn 8/2024: cổ phiếu dệt may Việt Nam tăng mạnh 2 ngày liên tiếp - địa chính trị có thể tạo cơ hội ngành thụ hưởng
    • Hai kênh truyền dẫn chính cần theo dõi: (1) giá dầu Brent/WTI (chuỗi dầu - lạm phát - lãi suất), (2) chỉ số vận tải biển BDI (logistics, xuất nhập khẩu)
    • Bài học Nga-Ukraine 2022: không đánh giá đúng địa chính trị ⇒ bỏ lỡ rủi ro lạm phát/lãi suất, quỹ lớn tại Việt Nam thừa nhận đánh giá thấp tác động này

  • 2024-04

    • Căng thẳng Iran - Israel leo thang cuối tháng 4/2024 gây lo ngại giá dầu và lạm phát
    • Thị trường Mỹ (Nasdaq) giảm mạnh kết hợp từ lạm phát dai dẳng, căng thẳng địa chính trị và kết quả công ty công nghệ (Tesla, Nvidia)
    • Ngày 19/04/2024: Israel phóng tên lửa vào Iran, giá dầu Brent tăng từ 88 lên 90 USD/thùng ngay lập tức
    • VN-Index giảm 23 điểm buổi sáng phản ánh tâm lý địa chính trị, sau đó phục hồi một phần rồi đóng cửa giảm 18,16 điểm (-1,52%)
    • Lực mua chủ động “bắt đáy” buổi chiều không đủ nền tảng để giữ đà phục hồi
    • Chỉ số BlackRock Geopolitical Risk Index là công cụ đo lường mức độ rủi ro địa chính trị toàn cầu
    • Ba kênh truyền dẫn cần theo dõi: (1) động thái ngân hàng trung ương; (2) giá dầu; (3) lạm phát - phương châm: xác định kênh tác động, xây kịch bản, quản trị danh mục chủ động
    • Cơ chế tác động lên BĐS Việt Nam: xung đột tại khu vực dầu mỏ → giá dầu tăng → lạm phát Mỹ tăng → Fed trì hoãn hạ lãi suất → DXY mạnh → áp lực tỷ giá USD/VND → NHNN tăng lãi suất huy động → chi phí vay BĐS tăng → lượng giao dịch BĐS giảm
    • Nhà đầu tư BĐS nên ưu tiên vay kỳ hạn dài để tránh rủi ro tái định giá lãi suất khi môi trường địa chính trị bất định
    • Trừng phạt kinh tế là động lực mới thúc đẩy ngân hàng trung ương mua vàng: các quốc gia lo ngại tài sản USD bị đóng băng (như Nga bị đóng băng ~300 tỷ USD dự trữ ngoại hối) tăng tích trữ vàng như tài sản trung lập không thể bị tịch thu
    • Chỉ số GPR (BlackRock Geopolitical Risk Index) tăng mạnh 2024, tương quan rõ nét với đà tăng của giá vàng lên 2350+ USD/oz

  • 2024-03

    • Tháng 3/2024: vụ khủng bố Crocus Moscow (133 người thiệt mạng, 150 bị thương) tác động tâm lý; VN-Index giảm ~14 điểm trong phiên 25/3
    • Dữ liệu lịch sử tham chiếu: sự kiện 11/9/2001 làm S&P 500 giảm 11,6%; chiến tranh Nga-Ukraine (2022) làm thị trường toàn cầu giảm 6,8%
    • Năm 2024 có ~50 cuộc bầu cử toàn cầu, đặc biệt bầu cử Mỹ cuối năm có thể thay đổi cục diện địa chính trị Nga-Mỹ-Trung
    • Sự kiện tấn công Moscow 22/3/2024: thị trường không phản ứng ngay nhưng rủi ro dài hạn leo thang
    • Bài học LTCM 1998: quỹ hàng nghìn tỷ USD sụp đổ do khủng hoảng đồng rúp Nga - sự kiện địa lý xa nhưng tác động tài chính trực tiếp
    • Nga-Ukraina 2022 → giá dầu 140 USD/thùng → lạm phát toàn cầu → thắt chặt tiền tệ → BĐS và chứng khoán Việt Nam sụt mạnh
    • Cơ chế truyền dẫn (theo IMF): xung đột → hạn chế thương mại + gián đoạn chuỗi cung ứng → lạm phát chi phí đẩy tăng + GDP giảm → chính sách tiền tệ thắt chặt → thanh khoản ngân hàng căng thẳng → giá tài sản giảm

  • 2024-01

    • Năm 2024 được gọi là ‘năm bất định’ với hai cuộc chiến đang diễn ra (Nga-Ukraine, Gaza) và nhiều cuộc bầu cử lớn
    • Xung đột Gaza: quy mô ảnh hưởng nhỏ nếu không lan rộng sang các nước OPEC xuất khẩu dầu
    • Trung Quốc là yếu tố địa chính trị đáng lo ngại nhất do quy mô kinh tế và căng thẳng công nghệ với phương Tây
    • Chỉ số rủi ro địa chính trị WorldBank đầu 1/2024 cao hơn cả thời kỳ IS và nội chiến Syria, chạm gần mức xung đột Nga-Ukraina (~3000)
    • Chỉ số BlackRock BGRI tăng mạnh cuối 2023 - đầu 2024, bao gồm rủi ro bầu cử Mỹ, covid, chiến tranh thương mại, Nga-Ukraina và Biển Đỏ
    • Houthi Yemen tấn công tàu hàng từ 19/11/2023 là dấu hiệu sớm của năm 2024 nhiều bất ổn địa chính trị
    • Kỳ vọng 6 lần hạ lãi suất Fed 2024 khó thực hiện do các rủi ro địa chính trị leo thang
    • WEF xếp xung đột vũ trang liên quốc gia là rủi ro #5 ngắn hạn, điểm trung bình 4.2/7
    • Ba điểm xung đột chính năm 2024: Ukraine, Israel-Hamas-Biển Đỏ (lực lượng Houthi), Đài Loan
    • Xu hướng: số lượng xung đột không tăng nhiều kể từ 2007, nhưng thương vong tăng mạnh sau xung đột Nga-Ukraine

  • 2023-10

    • Xung đột Israel-Hamas (7/10/2023): sự kiện lần đầu tiên Palestine vượt biên giới tấn công Israel bằng 5.000 tên lửa - Bloomberg định nghĩa là sự kiện Thiên Nga Đen
    • Giá dầu Brent tăng gần 10 USD/thùng ngay tuần đầu xung đột
    • Lịch sử xác nhận: mọi xung đột lớn tại Trung Đông (Iran-Iraq, 11/9/2001, Nga-Ukraine 2022) đều đẩy giá dầu và lạm phát tăng mạnh
    • Tác động thị trường lịch sử: S&P 500 -3,8% trong ngày Trân Châu Cảng, -4,9% sau 11/9, -2,1% sau Nga-Ukraine 22/2/2022
    • Cơ chế domino: xung đột Trung Đông → giá dầu tăng → lạm phát tăng → Fed không thể hạ lãi suất → áp lực suy thoái toàn cầu
    • Phản ứng 09/10/2023: hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ giảm (DJI -0,6%, S&P 500 -0,7%, Nasdaq -0,6%); thị trường châu Á đứng vững; VN-Index tăng nhẹ 8,82 điểm với thanh khoản thấp ~13.000 tỷ.
    • Phân biệt tác động: Nga-Ukraine ảnh hưởng trực tiếp nguồn cung dầu khí châu Âu; Israel-Gaza ảnh hưởng gián tiếp tùy lập trường các quốc gia OPEC.
    • Hiệu ứng Domino: xung đột Trung Đông → giá dầu tăng → lạm phát → Fed giữ lãi suất cao → áp lực suy thoái toàn cầu; DXY ở mức 106,5 làm phức tạp thêm lộ trình hạ lãi suất 2024.

  • 2022-08

    • Xung đột Nga-Ukraine 2022 gây gián đoạn cung cấp năng lượng EU, EU áp lệnh cấm than Nga từ 10/8, Nga mất ~8 tỷ Euro doanh thu xuất khẩu than/năm
    • Rủi ro địa chính trị 2022 là nhân tố chính đằng sau lạm phát năng lượng toàn cầu và nguy cơ suy thoái ở các nền kinh tế phát triển

  • 2022-02

    • Ngày 22/2/2022: Nga công nhận độc lập 2 vùng miền Đông Ukraine → vốn hóa crypto toàn cầu giảm 7,32% xuống 1.660 tỷ USD, BTC -6,14% xuống 36.862 USD
    • Khí đốt Nga tăng 10,06% do lo ngại EU áp lệnh trừng phạt - Nga cung cấp ~1/3 khí đốt châu Âu, một vũ khí đàm phán đáng kể
    • Phiên chiều 24/2/2022: VN-Index giảm 30,31 điểm xuống 1.481,99; thanh khoản HOSE tăng vọt 33.000 tỷ đồng; khối ngoại bán ròng 120 tỷ đồng
    • Sàn Moscow tạm ngừng giao dịch buổi sáng; Dow Jones giảm 484 điểm, S&P 500 -3,94 điểm, Nasdaq -164,31 điểm
    • Nga tấn công Ukraine 24/2/2022: Dow Jones giảm 800 điểm (-2%) trong phiên nhưng kết phiên xanh - thị trường nhận định chiến sự khoanh vùng, không đe dọa kinh tế toàn cầu
    • VN-Index phục hồi phiên sáng 25/2/2022, giữ trên 1.500 điểm dù toàn cầu biến động
    • Phạm Nhật Vượng (7/2016) khuyên Viettel không đầu tư vào Ukraine vì: (1) Ukraine bị kẹt giữa EU và Nga - không thể ngả hẳn bên nào mà không bị bên kia phản đối; (2) doanh nghiệp Nga có lợi thế ngôn ngữ và am hiểu địa bàn hơn hẳn - cạnh tranh bất lợi. Dự đoán này xác nhận khi Nga phát động chiến dịch quân sự 24/2/2022.

Backlinks