Chu kỳ kinh tế

6 min read

Key takeaway

Nền kinh tế không tăng trưởng theo đường thẳng mà theo chu kỳ hình sin lặp lại, và vai trò của nhà nước là làm dịu biên độ dao động: kéo dài giai đoạn tăng trưởng, rút ngắn suy thoái.

WHAT

Chu kỳ kinh tế là sự biến động có tính lặp lại của nền kinh tế qua các giai đoạn: phục hồi (recovery), tăng trưởng (expansion), đỉnh (peak), suy thoái (contraction/recession). Mỗi chu kỳ bao gồm cả giai đoạn tăng trưởng mạnh và điều chỉnh, xuất phát từ tâm lý kỳ vọng, tín dụng, và sức cầu tiêu dùng. Chu kỳ đo bằng GDP thực (đã trừ lạm phát), mỗi chu kỳ thường kéo dài vài năm.

WHY/HOW

Kỳ vọng lạc quan thúc đẩy vay nợ và đầu tư tăng mạnh; khi kỳ vọng không thực hiện được, tín dụng thu hẹp, tiêu dùng giảm tạo vòng xoáy tiêu cực. Chính phủ can thiệp qua chính sách tiền tệ (lãi suất) và tài khóa (chi tiêu công) để ổn định biên độ dao động, đảm bảo mục tiêu kép: ổn định ngắn hạn và tăng trưởng dài hạn. Ba chu kỳ xếp chồng nhau với độ trễ khác nhau: (1) chu kỳ kinh tế (GDP thực) - đi chậm nhất, phản ánh thực tế sản xuất; (2) chu kỳ thị trường chứng khoán - đi trước chu kỳ kinh tế (leading indicator); (3) chu kỳ tâm lý nhà đầu tư - đi sau nhất, phụ thuộc vào truyền thông và hiệu ứng đám đông. Hiểu chính xác vị trí trong chu kỳ giúp nhà đầu tư đón tài sản trước các chuyển dịch lớn.

Notes

  • 2023-08

    • 4 giai đoạn CKKT theo mô hình Investment Clock: Phục hồi (GDP tăng, lạm phát thấp, lãi suất giảm - ưu tiên cổ phiếu công nghệ/viễn thông/hàng tiêu dùng không thiết yếu), Tăng nóng (GDP và lạm phát đều tăng, lãi suất thấp nhưng ngừng giảm - ưu tiên hàng hóa: BĐS, vàng), Đình lạm (GDP giảm, lạm phát tăng, lãi suất tăng - ưu tiên tiền gửi và ngành phòng thủ), Tăng phát (GDP giảm nhưng lạm phát hạ nhiệt, lãi suất đạt đỉnh và giảm - ưu tiên trái phiếu, tài chính, tiêu dùng linh hoạt).
    • Trong vòng 10 năm thường có khoảng 2 năm kinh tế đi xuống, 8 năm đi lên; tốc độ tăng trưởng trung bình ~15%/năm, tương ứng tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp ~15-20%.
    • Việt Nam có 5 chu kỳ kinh tế rõ từ 2005, mỗi chu kỳ ~4 năm: 2005-2008, 2009-2012, 2013-2016, 2017-2020, 2021-?
    • Chu kỳ VN gồm 4 pha đặc thù theo cặp GDP + lãi suất: Phục hồi (GDP thấp, lãi suất giảm), Tăng nóng (GDP tăng mạnh, lãi suất tăng), Đình lạm (GDP chậm, lãi suất cao), Tăng phát (GDP giảm, lãi suất giảm)
    • GDP Việt Nam dao động biên 2-8% giai đoạn 2005-2022; các cú sốc ngoại sinh lớn: khủng hoảng tài chính 2008, nợ công châu Âu 2012, Brexit 2016, Covid-19 2020-2021
    • Chu kỳ 2021-?: phục hồi 2021 (Covid phục hồi), tăng nóng 2022 (lạm phát + lãi suất tăng mạnh), các pha tiếp theo chưa xác định rõ tại thời điểm 2023-08

  • 2023-07

    • Chỉ cần 2 biến để quan sát nền kinh tế: GDP và lãi suất - đủ để phán đoán pha chu kỳ
    • Mục tiêu: xác định pha chu kỳ → phân bổ tài sản phù hợp (không phải dự đoán chính xác, chỉ cần đúng pha)
    • Nền kinh tế tăng trưởng dài hạn (Ray Dalio): 3 lực kéo - tăng năng suất (dài hạn), chu kỳ nợ ngắn hạn (5-8 năm), chu kỳ nợ dài hạn (75-100 năm)
    • Chu kỳ kinh tế là input căn bản để dự phóng chính sách tiền tệ ⇒ từ đó dự đoán bond yield và thị trường tài chính
    • Chu kỳ Việt Nam 2005-2022: mỗi chu kỳ ~4 năm (2005-2008, 2009-2012, 2013-2016, 2017-2020)
    • GDP Việt Nam 6 tháng đầu 2023 chỉ tăng 3,27% - giai đoạn đáy chu kỳ, chính phủ ưu tiên kích cầu

  • 2023-06

    • Tháng 6/2023: nhiều chuyên gia và khán giả nhận định Việt Nam đang ở giai đoạn “di xuong day” hoặc “đang ở đáy” của chu kỳ
    • Diễn biến 2022-2023: sau đỉnh 2022, nền kinh tế suy yếu rõ (chỉ số sản xuất công nghiệp, PMI giảm, khó khăn doanh nghiệp, thiếu điện)

  • 2022-01

    • Việt Nam có 4 chu kỳ rõ từ khi mở cửa 2006: (1) 2006-2010 bùng nổ chứng khoán/đầu cơ sau gia nhập WTO; (2) 2011-2014 suy thoái hậu kích cầu, lạm phát 18,75%, lãi vay 25-30%, BĐS đóng băng, nợ xấu; (3) 2015-2018 phục hồi, GDP >6%, đỉnh 7%, chuyển sang xuất siêu, khởi nghiệp; (4) 2019-nay sóng F0, vốn hóa thị trường CK đạt 100% GDP sớm hơn kế hoạch
    • Chu kỳ 4 đặc trưng: lãi suất thấp (phòng COVID), chính sách tiền tệ/tài khóa nới lỏng, dòng tiền rẻ đổ vào chứng khoán

  • 2021-06

    • Fed dot-plot 6/2021 kỳ vọng tăng lãi suất 2022-2023, trung bình ~2.25%; chu kỳ không tăng lãi suất đã kéo dài ~2.5 năm
    • Lãi suất liên ngân hàng VN có xu hướng tăng từ tháng 3-6/2021 - tín hiệu sớm về thay đổi thanh khoản

  • 2020-12

    • Cuối 12/2020: VNIndex 1.100 điểm sau khi tạo đáy 645 điểm tháng 3/2020 do COVID - chu kỳ phục hồi mạnh nhờ dòng tiền rẻ và F0 mới
    • Trong 4 tháng (8-12/2020) VNIndex tăng liên tục - phản ánh chu kỳ chứng khoán dẫn trước chu kỳ kinh tế
    • Panel chuyên gia nhận định kinh tế thế giới 2021 đang ở đầu giai đoạn phục hồi sau COVID-19; các gói bơm tiền + cắt lãi suất toàn cầu tạo nền cho recovery cycle

  • 2020-04

    • COVID-19 + làn sóng nợ thứ tư: 2 kịch bản phục hồi - hình chữ U (hồi phục dần như 2010-2012) hoặc chữ W (sụt lần 2 như sau Lehman 2008)
    • Sản lượng công nghiệp toàn cầu 2009 thấp nhất kể từ Đại suy thoái 1930
    • Lãi suất thấp kích thích vay nợ và đầu tư, tích lũy nợ theo chu kỳ; khi NHTW tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát, chi phí vay tăng, đầu tư giảm, suy thoái theo sau

Backlinks