Lãi suất và giá trái phiếu

5 min read

Key takeaway

Giá trái phiếu và lãi suất thị trường có quan hệ nghịch chiều: lãi suất giảm thì giá trái phiếu cũ tăng, mang lại lợi nhuận vốn (capital gain) cho nhà đầu tư đang nắm giữ; trái phiếu kỳ hạn càng dài càng nhạy với biến động lãi suất (duration risk).

WHAT

Giá trái phiếu di chuyển ngược chiều với lãi suất thị trường. Khi lãi suất thị trường giảm, các trái phiếu có coupon cố định đã phát hành trở nên hấp dẫn hơn so với trái phiếu mới phát hành với lãi suất thấp hơn, do đó giá của chúng tăng lên. Ngược lại, khi lãi suất tăng, trái phiếu cũ trả coupon thấp hơn trở nên kém hấp dẫn nên giảm giá. Độ nhạy này lớn hơn ở trái phiếu kỳ hạn dài.

WHY/HOW

Giá trái phiếu = PV của các coupon + PV mệnh giá, chiết khấu theo lãi suất thị trường. Khi lãi suất thị trường (r) giảm, mẫu số giảm, PV tăng. Nhà đầu tư tổ chức và ngân hàng nắm giữ lượng trái phiếu lớn sẽ hưởng lợi kép: yield định kỳ cộng capital gain khi lãi suất giảm.

(1) Chiến lược quản lý rủi ro lãi suất: để hạn chế duration risk khi lãi suất có xu hướng tăng, nhà đầu tư nên ưu tiên trái phiếu kỳ hạn ngắn (1-2 năm) thay vì dài hạn, hoặc chuyển một phần sang tiền gửi để tránh lỗ vốn. Ngân hàng và công ty bảo hiểm là những tổ chức nắm giữ TPCP nhiều nhất, chịu lỗ tiềm ẩn (unrealized loss) lớn khi lợi suất tăng mạnh.

(2) Hiệu ứng domino khi bán tháo: khi các chủ nợ lớn bán trái phiếu trước vì dự báo giá còn giảm, làn sóng bán tháo tạo áp lực kép - chính phủ phát hành nợ mới phải trả lãi suất cao hơn, đẩy lợi suất tiếp tục tăng và giá trái phiếu cũ tiếp tục giảm.

Notes

  • 2026-06

    • Bond có thể bán lại trên thị trường thứ cấp → giá bond biến động theo cung cầu và lãi suất thị trường, không cố định tại mệnh giá
    • Nếu lãi suất thị trường giảm xuống dưới coupon của bond đang nắm giữ, bond đó trở nên hấp dẫn hơn → giá tăng trên mệnh giá (premium)
    • Nếu lãi suất thị trường tăng vượt coupon, bond kém hấp dẫn → giá giảm dưới mệnh giá (discount)

  • 2026-05

    • Case trái phiếu kho bạc Mỹ (5/2026): kỳ vọng lãi suất Mỹ đảo từ hạ (~3,0%) sang tăng (~4,0%) sau cú sốc lạm phát do chiến tranh khiến người nắm giữ đòi lợi suất cao hơn → giá trái phiếu 30 năm và 10 năm giảm, lợi suất chạm đỉnh gần 19 năm.
    • Các chủ nợ lớn (Nhật, Anh, Trung Quốc) bán trước vì dự báo giá còn giảm, tạo hiệu ứng domino làm chính phủ Mỹ khó phát hành nợ mới và phải nâng lãi suất tiếp.

  • 2023-10

    • Giải thích bằng công thức: giá trái phiếu = chiết khấu dòng coupon (C) chia cho lãi suất thị trường (R); R tăng → mẫu số tăng → giá giảm
    • Ví dụ: mệnh giá 100 triệu, coupon 10 triệu cố định; nếu R tăng khiến giá thị trường còn 95 triệu, người mua thứ cấp được lợi suất 10/95 > 10%
    • Hệ thống ngân hàng Mỹ ôm 600 tỷ USD lỗ tiềm ẩn (HTM + AFS) vì mua trái phiếu khi lãi suất thấp, nay lãi suất tăng giá giảm

  • 2023-09

    • Ví dụ VN 4/2020-7/2023: lãi suất ON (qua đêm) tăng từ 0.38% lên 6%, kéo lợi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam kỳ hạn 5 năm tăng từ 1% lên 5%, minh họa lãi suất tác động ngược chiều với giá trái phiếu nhưng cùng chiều với lợi suất trái phiếu

  • 2023-02

    • Fed tăng lãi suất 25bps tháng 2/2023 tiếp tục gây sức ép giảm giá trái phiếu trên thị trường toàn cầu.
    • Việt Nam cũng chịu tác động tương tự: lãi suất NHNN tăng từ 4% lên 6% trong 2022 kéo giá trái phiếu xuống.

  • 2022-04

    • Ngân hàng và công ty bảo hiểm là người nắm giữ TPCP nhiều nhất tại Việt Nam - chịu lỗ tiềm ẩn khi lợi suất tăng mạnh
    • Lợi suất tăng từ ~2,1% (cuối 2021) lên 2,47% (4/2022) gây lỗ đánh dấu thị trường cho TPCP đang nắm
    • Nguyên tắc: kỳ hạn 25 năm - chỉ cần lỗ 1%/năm là tổng lỗ >10% sau 15 năm nắm giữ

  • 2020-10

    • Video nhận xét: với nhà đầu tư/ngân hàng đang nắm trái phiếu, đợt giảm lãi suất 1/10/2020 của NHNN là ‘thiên đường’ vì giá trái phiếu cũ tăng theo nguyên tắc nghịch chiều lãi suất

Backlinks