Tác động thuế quan lên lạm phát Mỹ

5 min read

Key takeaway

Thuế quan nhập khẩu cao đánh vào hàng hóa từ các đối tác thương mại lớn làm tăng chi phí đầu vào của doanh nghiệp Mỹ, đẩy giá tiêu dùng lên theo cơ chế lạm phát chi phí đẩy, khiến Fed phải duy trì lãi suất cao hơn và lâu hơn - ở mức độ cực đoan có thể dẫn đến đình lạm (stagflation) thay vì chỉ lạm phát đơn thuần. USD mạnh do lãi suất cao sau đó tạo áp lực tỷ giá lên các đồng tiền mới nổi, trong đó có VND.

WHAT

Tác động thuế quan lên lạm phát Mỹ mô tả cơ chế truyền dẫn từ chính sách thương mại bảo hộ sang chỉ số giá tiêu dùng. Đây là dạng lạm phát chi phí đẩy (cost-push inflation) xuất phát từ chính sách tài khóa và thương mại, không phải từ cầu kéo, nên khó kiểm soát bằng các công cụ tiền tệ thông thường. Canada, Mexico và Trung Quốc là các đối tác thương mại sát biên giới hoặc có chuỗi cung ứng chiến lược với Mỹ - thuế quan với ba nước này ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi sản xuất, hàng tiêu dùng và nông nghiệp Mỹ. Ngoài thuế quan, chính sách trục xuất lao động nhập cư làm giảm nguồn cung lao động giá rẻ và đẩy lương - chi phí sản xuất lên; ba kênh cộng hưởng tạo ra rủi ro lạm phát dai dẳng mà giới phân tích gọi là Trumpflation.

WHY/HOW

Cơ chế truyền dẫn vận hành theo chuỗi bốn bước: (1) Mỹ tăng thuế nhập khẩu lên hàng hóa từ đối tác thương mại; (2) doanh nghiệp nhập khẩu Mỹ chịu chi phí thuế và đẩy một phần hoặc toàn bộ vào giá bán lẻ; (3) CPI và PCE tăng, lạm phát khó về mục tiêu; (4) Fed phải giữ lãi suất cao hơn và lâu hơn, hạ lãi suất ít hơn kỳ vọng. Phía đối tác có thể trả đũa bằng thuế đối ứng hoặc kiện WTO, tạo thêm bất định chính sách. Ngoài thuế quan, chính sách giảm thuế nội địa và tăng chi tiêu tài khóa đồng thời đều có xu hướng tăng lạm phát - cả ba yếu tố này khiến lợi suất trái phiếu dài hạn Mỹ tăng ngay từ khi kết quả bầu cử ngã ngũ, thị trường định giá trước kịch bản lạm phát dai dẳng. Fed phải đi trên dây giữa hai vực - lạm phát cao và thất nghiệp tăng - bất định chính sách từ phía hành pháp buộc ngân hàng trung ương vào thế bị động. Tác động lan tỏa sang Việt Nam qua ba kênh: (1) USD mạnh tạo sức ép lên VND và chi phí vốn ngoại tệ; (2) Fed giữ lãi suất cao lâu hơn làm tăng chi phí vốn toàn cầu; (3) xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ với quy mô thặng dư lớn có thể bị nhắm đến về thuế quan hoặc tỷ giá, nhưng cũng có thể hưởng lợi từ dịch chuyển chuỗi cung ứng nếu hàng Trung Quốc bị thay thế.

Notes

  • 2025-02

    • Trump ký sắc lệnh ngày 01/02/2025: thuế 25% với Canada và Mexico, 10% với Trung Quốc; có hiệu lực từ 04/02.
    • Canada lập tức áp thuế đối ứng 25% trên một số mặt hàng Mỹ; Trung Quốc khởi kiện tại WTO.
    • Hợp đồng tương lai Dow Jones -609 điểm (-1,36%); S&P 500 futures -1,9%; Nasdaq 100 futures -2,56%.
    • Việt Nam xuất siêu hơn 100 tỷ USD sang Mỹ - chưa bị thuế nhưng áp lực tiền tệ (VND) có thể tăng.

  • 2025-01

    • Kể từ khi Trump đắc cử cuối 2024, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ (các kỳ hạn ngắn và dài) đều tăng mạnh
    • DXY tăng nhanh tác động tới thị trường chứng khoán và tỷ giá Việt Nam
    • Thị trường kỳ vọng Fed rất khó hạ lãi suất trong 2025

  • 2024-12

    • Thuật ngữ xuất hiện cuối năm 2024, được Bloomberg và các phương tiện truyền thông tài chính sử dụng rộng rãi sau khi Trump đắc cử tháng 11/2024.
    • Dot plot tháng 12/2024: các thành viên FOMC nâng dự báo lạm phát 2025 từ ~2,1% lên ~2,5-2,6%; hạ số lần cắt giảm dự kiến từ 3 xuống 2.
    • Thực tế Trump 2.0 (2025): thuế quan 145% lên hàng hóa Trung Quốc; Liberation Day 2/4/2025 áp thuế toàn diện; dẫn đến lo ngại stagflation (đình lạm) chứ không chỉ lạm phát đơn thuần.
    • Trumpflation ảnh hưởng Việt Nam qua: USD mạnh → áp lực tỷ giá VND; Fed giữ lãi suất cao lâu hơn → chi phí vốn ngoại tệ cao; xuất khẩu Việt Nam có thể hưởng lợi từ dịch chuyển chuỗi cung ứng.

Backlinks