Phân kỳ chính sách tiền tệ

7 min read

Key takeaway

Khi các ngân hàng trung ương lớn đi theo chiều hướng lãi suất khác nhau, dòng vốn toàn cầu bị tái phân bổ mạnh - tạo ra biến động tỷ giá, carry trade và áp lực lên thị trường tài chính các nước nhỏ như Việt Nam.

WHAT

Phân kỳ chính sách tiền tệ (monetary policy divergence) là tình trạng các ngân hàng trung ương lớn (Fed, ECB, BOJ…) không đi theo một chiều hướng lãi suất chung, mà tăng/giữ/giảm độc lập dựa trên điều kiện kinh tế trong nước.

Case điển hình tháng 8/2024:

  • BOJ (Nhật Bản): tăng lãi suất - kết thúc kỷ nguyên lãi suất 0%
  • Fed (Mỹ): giữ nguyên, dần hướng đến hạ lãi
  • ECB (châu Âu): đã bắt đầu hạ lãi suất

WHY/HOW

Nguyên tắc cơ bản: tiền chảy về nơi lãi suất cao (yield chase). Khi các NHTW phân kỳ:

  1. Carry trade khuếch đại: chênh lệch lãi suất càng lớn → khối lượng carry trade càng lớn → rủi ro unwinding càng cao
  2. Biến động tỷ giá: đồng tiền của NHTW tăng lãi sẽ tăng giá, ảnh hưởng xuất khẩu và tài chính doanh nghiệp
  3. Dòng vốn quốc tế: vốn rút khỏi thị trường lãi suất thấp, chảy vào thị trường lãi suất cao
  4. Tác động đến Việt Nam: qua kênh tỷ giá USD/VND, dòng vốn ngoại vào/ra thị trường chứng khoán, và sentiment toàn cầu

Khi phân kỳ đảo chiều (ví dụ BOJ tăng lãi đột ngột tháng 8/2024): tất cả carry trade phải tất toán đồng loạt → bán tháo tài sản rủi ro trên quy mô toàn cầu, kể cả VN-Index.

Notes

  • 2024-08

    • Sự kiện 5/8/2024: BOJ tăng lãi → JPY tăng giá → carry trade JPY unwinding → VN-Index giảm 50 điểm trong phiên
    • Phân kỳ không nhất thiết là xấu: cũng tạo cơ hội carry trade cho nước có lãi suất cao
    • Thị trường Việt Nam nhỏ nên chịu ảnh hưởng nhiều từ sentiment toàn cầu dù không phải nguyên nhân trực tiếp
    • Chỉ số GPR (rủi ro địa chính trị) tháng 7/2024 tăng lên 0,46 từ mức 0,38 tháng 6 - cũng góp phần vào đợt bán tháo
    • Tuần 29/7-2/8/2024: Nhật tăng 0.1%→0.25% (tăng), Anh hạ 5.25%→5% (giảm), Mỹ giữ nguyên - ba hướng khác nhau gây biến động toàn cầu
    • Đồng yên tăng giá khi BOJ tăng lãi suất; các công ty Việt Nam vay yên hoặc xuất khẩu thu yên bị tác động

  • 2024-04

    • Việt Nam hạ lãi suất điều hành để hỗ trợ kinh tế trong khi Fed giữ lãi suất 5,25-5,5%
    • Swap âm: lãi suất VND ngắn hạn thấp hơn USD → áp lực tỷ giá
    • Từ đầu 2024 đến tháng 4: tỷ giá đã tăng trên 2%; tỷ giá tự do vượt tỷ giá NHNN bán ra
    • NHNN có dư địa: bán USD, nâng trần tỷ giá trung tâm, nới biên độ (đã nới 3% → 5% năm 2023)
    • Mục tiêu kép (tăng trưởng + ổn định tỷ giá) tạo thế lưỡng nan chính sách khi lãi suất Mỹ và Việt Nam đi ngược chiều nhau

  • 2024-03

    • Trong khi Fed dự kiến giữ nguyên lãi suất (thị trường kỳ vọng 99%), BOJ nâng lãi suất lên dương - tạo phân kỳ ngược so với năm 2022-2023
    • Yên mất giá liên tục từ 2020 do Fed tăng mạnh trong khi BOJ vẫn âm; xu hướng bắt đầu đảo chiều khi BOJ nâng lãi
    • Fed xác nhận không vội cắt giảm lãi suất; ECB giữ 4% nhưng thừa nhận lạm phát hạ nhanh hơn kỳ vọng - mở đường hạ cuối 2024
    • Phân kỳ Fed vs ECB: nếu ECB hạ trước Fed, EUR có thể yếu hơn USD, áp lực tỷ giá lên các đồng tiền EM khu vực châu Á tăng

  • 2023-11

    • Nhóm thắt chặt (tháng 11/2023): Mỹ 5.25-5.5%, EU ~4%, Anh >5.25%; nhóm nới lỏng: Nhật Bản âm 0.1% (YCC 10Y ở 1%), Trung Quốc bơm 733 tỷ NDT qua thị trường mở
    • Việt Nam: lãi suất đã hạ 4 lần trong 2023, hiện ở mức trung lập; khó hạ thêm vì áp lực tỷ giá USD-VND tiến về 25.000
    • Chênh lệch lãi suất USD-VND ~4-5%, tạo áp lực mất giá VND thêm ~1-2% đến cuối năm

  • 2023-10

    • Mỹ/Anh/EU thắt chặt mạnh; châu Á nới lỏng (trung bình chỉ tăng 31 bps từ đầu năm); cặp USD/JPY về 150 - mức 33 năm
    • VND mất giá ~3.5% YTD tháng 10/2023; đồng tiền đối thủ xuất khẩu (Ringgit, Baht) mất giá nhiều hơn VND
    • Tỷ giá trung tâm kỳ vọng 24.500-25.000 cuối năm 2023

  • 2023-07

    • Fed tăng lên 5,25-5,5%; ECB tăng lên 3,75% - cả hai lo lạm phát
    • Nhật Bản và Việt Nam duy trì nới lỏng: Nhật đối mặt lạm phát >3%, Việt Nam hạ lãi suất nhưng lạm phát vẫn dưới 4,5%
    • Chênh lệch lãi suất VN-Mỹ tạo áp lực tỷ giá VND/USD dù ngân hàng nhà nước can thiệp giữ ổn định

  • 2023-06

    • Tháng 6/2023: FED dừng tăng, ECB tăng 25 bps, Nhật Bản duy trì nới lỏng, Trung Quốc và Việt Nam đồng loạt cắt giảm lãi suất
    • SBV hạ lãi suất lần 4 liên tiếp trong năm 2023 dù FED chưa dừng hoàn toàn - chấp nhận áp lực tỷ giá vì lạm phát trong nước kiểm soát được

  • 2023-02

    • Đầu 2023: Fed tiếp tục chu kỳ tăng lãi suất, trong khi Việt Nam có xu hướng giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp
    • Lãi suất TPCP Việt Nam giảm đáng kể từ cuối 2022 - tín hiệu tích cực cho điều hành tiền tệ 2023
    • Chính sách Việt Nam: tập trung đầu tư công (tài khóa) thay vì thắt chặt tiền tệ

  • 2022-07

    • Tháng 7/2022: Fed tăng 75bps (đã tăng 75bps tháng 6), ECB tăng 50bps lần đầu sau 11 năm, BoJ giữ nguyên lãi suất âm - 3 NHTW lớn đi 3 hướng khác nhau
    • BoJ bảo vệ trần lãi suất trái phiếu 10 năm ở 0,25% bằng cách mua vào không giới hạn
    • Chênh lệch chính sách Fed-BoJ khiến JPY mất giá mạnh; áp lực lan sang các đồng tiền châu Á kể cả VND

  • 2022-06

    • Fed tăng lãi suất mạnh tay, BoJ giữ YCC (-0,25% đến +0,25% lợi suất 10Y) - phân kỳ điển hình 2022
    • Yên Nhật mất 18% so với USD từ đầu năm đến tháng 6/2022, thấp nhất 24 năm

  • 2022-01

    • Đầu 2022: Fed dự kiến tăng lãi suất 3-4 lần, ~30% NHTW thế giới đã siết chính sách; trong khi VN và TQ vẫn duy trì nới lỏng
    • VN lệch pha do chịu tác động nặng nề hơn từ COVID-19 đợt 4, kinh tế phục hồi muộn hơn - dư địa chính sách tiền tệ còn lại
    • Hệ quả: dòng vốn ngoại vào VNIndex 2021 chủ yếu là nhà đầu tư nội địa; vốn ngoại chưa quay lại mạnh

Backlinks