Lợi suất trái phiếu

5 min read

Key takeaway

Giá trái phiếu và lợi suất luôn biến động ngược chiều nhau - khi lãi suất thị trường tăng, giá trái phiếu giảm và lợi suất tăng theo.

WHAT

Lợi suất trái phiếu (bond yield) là tỷ lệ lợi tức thực tế mà nhà đầu tư nhận được so với giá thị trường của trái phiếu. Vì trái phiếu có lợi tức cố định (coupon), khi giá thị trường của trái phiếu giảm thì lợi suất tính theo giá thị trường sẽ tăng và ngược lại. Mối quan hệ này luôn nghịch chiều và là kiến thức nền tảng khi phân tích thị trường trái phiếu.

WHY/HOW

Khi lãi suất thị trường tăng, nhà đầu tư đòi hỏi lợi tức cao hơn, khiến trái phiếu cũ (coupon thấp hơn) phải giảm giá để cạnh tranh. Thị trường thứ cấp hoạt động mới có thể hình thành lợi suất thị trường thực sự; không có thị trường thứ cấp thì nhà đầu tư chỉ nhìn coupon mà bỏ qua rủi ro vỡ nợ thực tế. Ngược lại, khi lãi suất thị trường giảm, trái phiếu cũ hấp dẫn hơn, giá tăng lên. Đây là cơ chế tự cân bằng của thị trường vốn: lợi suất trái phiếu chính phủ thường đại diện cho lãi suất phi rủi ro (risk-free rate), làm neo chuẩn cho toàn bộ hệ thống định giá tài sản. Cơ chế lan truyền: khi lợi suất TPCP Mỹ tăng, chi phí vay của chính phủ, doanh nghiệp và người dân đều tăng theo; lợi suất cao còn hút vốn toàn cầu vào trái phiếu Mỹ, rút khỏi cổ phiếu và thị trường mới nổi, gây áp lực tỷ giá và dòng vốn.

Notes

  • 2024-10

    • Lợi suất TPCP Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng từ ~3,6% (tháng 9/2024) lên ~4,2% (cuối tháng 10/2024) dù Fed đã bắt đầu chu kỳ hạ lãi suất
    • Lợi suất TPCP Việt Nam cũng tăng theo trong cùng kỳ, so với 1 tháng trước

  • 2023-11

    • Lợi suất TPCP Mỹ tiếp tục tăng trở lại sau phát biểu của Powell xác nhận cuộc chiến chống lạm phát chưa kết thúc - áp lực lên thị trường chứng khoán toàn cầu tuần 6-10/11/2023
    • VN-Index giảm 1,10% phiên thứ Sáu 10/11 một phần do tâm lý từ thị trường Mỹ và châu Á

  • 2023-10

    • Lợi suất TPCP Mỹ tăng cao khiến các nhà đầu tư lớn rút vốn khỏi thị trường cổ phiếu Việt Nam và dịch chuyển sang tài sản ít rủi ro hơn có lợi tức tốt hơn; lợi suất TPCP Mỹ là một trong 6 biến số theo dõi hàng tuần
    • Trái phiếu kho bạc Mỹ đã giảm giá 55% - mức tương đương khủng hoảng 2008 nhưng trong thời gian ngắn hơn nhiều
    • Tiền lãi chính phủ Mỹ phải trả đã lên mức 910 tỷ USD/năm, buộc phải phát hành thêm trái phiếu mới trả nợ cũ
    • Fed không còn mua trái phiếu (QT) nên cầu mua bị giới hạn trong khi cung tăng
    • Lợi suất 10 năm Mỹ tiệm cận ngưỡng 5% trong tuần này
    • Khi lợi suất TPCP Mỹ dài hạn tự tăng mạnh, Fed không cần tăng thêm lãi suất ngắn hạn - lợi suất thị trường đã thắt chặt điều kiện tín dụng thay Fed (‘higher for longer’ không nhất thiết cần thêm hành động)
    • Nhà đầu tư nắm TPCP coupon thấp phải bán lỗ vì lợi suất thị trường vượt coupon phát hành - áp lực bán tháo tự khuếch đại
    • Cung TPCP tăng (Fed bán QT ~720 tỷ USD trong 2023 theo JP Morgan) trong khi cầu từ ngân hàng TM và Fed giảm - dư cung đẩy lợi suất lên

  • 2023-07

    • Bond yield VN 1Y đi ngược chiều VNINDEX - dẫn trước TTCK 3-6 tháng
    • Bond yield giảm ⇒ tiền trong hệ thống NH dư thừa; bond yield 15% ⇒ lãi suất cho vay 20-25%, DN khó sống
    • Yếu tố đảo chiều yield: kỳ vọng chính sách tiền tệ + lãi suất liên ngân hàng
    • Lịch sử VN: Vietnam 3Y đạt đỉnh ~22% (2011), giảm dần về 3-6%; VNINDEX tương quan nghịch
    • Trước khi có sàn HNX, nhà đầu tư VN thường chỉ nhìn lãi suất coupon (12-14%/năm) mà không tính đến rủi ro vỡ nợ - nguyên nhân mua trái phiếu xấu
    • Sàn thứ cấp HNX sẽ lần đầu tiên tạo ra lợi suất thị trường thực sự cho trái phiếu riêng lẻ VN

  • 2022-11

    • YTM (lợi suất khi đáo hạn) = toàn bộ lợi tức nắm đến đáo hạn, gồm coupon + chênh lệch giá chiết khấu vs mệnh giá, quy đổi sang năm (annualized)
    • Trái phiếu DN BĐS Việt Nam cuối 2022: giá thị trường chỉ còn 60% mệnh giá, YTM 115%/năm - phản ánh rủi ro vỡ nợ rất cao chứ không phải lợi tức thực
    • Nguyên tắc: YTM cao bất thường đồng nghĩa rủi ro vỡ nợ cao - nhà đầu tư phải tự đánh giá khả năng doanh nghiệp trả gốc

Backlinks