Khoản phải thu

6 min read

Key takeaway

Khoản phải thu là tài sản phản ánh tiền hàng chưa thu được từ khách hàng; tăng nhanh bất thường hoặc không khớp với doanh thu là dấu hiệu doanh thu có thể không thực chất.

WHAT

Khoản phải thu (accounts receivable) là số tiền khách hàng còn nợ doanh nghiệp sau khi đã nhận hàng/dịch vụ nhưng chưa thanh toán. Xuất hiện trên bảng cân đối kế toán phần tài sản ngắn hạn. Chất lượng khoản phải thu phản ánh khả năng thu hồi tiền thực tế.

WHY/HOW

Phân tích khoản phải thu: (1) So sánh tốc độ tăng phải thu vs doanh thu - nếu phải thu tăng nhanh hơn doanh thu nhiều, có thể doanh thu bị khai khống hoặc chính sách tín dụng quá lỏng; (2) Tính Days Sales Outstanding (DSO) = phải thu / doanh thu * 365 - DSO tăng đột biến đáng lo; (3) Kiểm tra tỷ lệ trích lập dự phòng nợ khó đòi - dự phòng thấp bất thường so với ngành; (4) Phân tích tuổi nợ (aging analysis) - phải thu quá hạn lâu.

Khi bán hàng theo chính sách tín dụng cho khách hàng nợ (ví dụ 90 ngày), kế toán ghi nhận lợi nhuận ngay tại thời điểm bán nhưng dòng tiền chỉ về sau khi khách thanh toán - đây là một trong hai điểm kẹt tiền chính (cùng với hàng tồn kho) khi doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu.

Notes

  • 2026-07

    • Ví dụ: bán chịu 100 triệu, cho khách nợ 90 ngày - kế toán ghi nhận lợi nhuận ngay khi bán nhưng tiền chưa về, tạo khoảng trễ giữa lợi nhuận và dòng tiền thực thu
    • Báo cáo quản trị khuyến nghị: “báo cáo tuổi nợ khách hàng” - phân nhóm, đánh giá định kỳ, đặc biệt khoản nợ quá hạn cần biện pháp đôn đốc thu hồi; không chỉ là trách nhiệm bộ phận sale mà cần nhiều bộ phận phối hợp tùy tình hình công nợ từng nhóm khách hàng

  • 2025-04

    • PDR: khoản phải thu cực lớn do bán dự án nhưng không thu được tiền từ bên mua - ví dụ điển hình phải thu từ chuyển nhượng BĐS mà dòng tiền thực về chậm hơn doanh thu ghi nhận rất nhiều

  • 2023-10

    • Với nhà thầu xây dựng, khoản phải thu thường là khoản mục tài sản lớn nhất (ví dụ Q4/2021 một DN lớn có phải thu 8.326 tỷ đồng, chiếm phần lớn TTS)
    • Chú ý khoản trích lập dự phòng phải thu: phản ánh nợ xấu không thể thu hồi từ chủ đầu tư, thước đo rủi ro chất lượng khách hàng của nhà thầu
    • Tỷ lệ Tiền/TTS của nhà thầu biến động mạnh theo mùa vụ công trình (đỉnh ~27%, đáy ~15%)
    • Với doanh nghiệp BĐS lớn (VHM): để biết tiền đang chạy đi đâu trong hệ sinh thái tập đoàn, cần theo dõi khoản mục ‘Phải thu ngắn hạn/dài hạn khác’ và ‘Phải trả ngắn hạn/dài hạn khác’ - phản ánh dòng tiền nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con dự án

  • 2023-09

    • Phân loại khoản phải thu theo đối tượng: KH (bên thứ ba hoặc bên liên quan), trả trước người bán, cho vay, nội bộ, tiến độ HĐ xây dựng, phải thu khác (lãi vay, tạm ứng NV)
    • Theo luật kế toán VN: đối tượng có số dư phải thu > 10% tổng các khoản phải thu phải được nêu tên riêng trong thuyết minh
    • 3 câu hỏi khi đọc khoản phải thu: (1) Phải thu đối tượng nào - có phải bên liên quan không? (2) Khả năng thu hồi thế nào - có trả lãi, có kéo dài qua nhiều năm? (3) Thay đổi tăng/giảm ra sao so với kỳ trước?
    • Case HAG 2020: ghi nhận phải thu lãi vay từ bên liên quan (cả ngắn và dài hạn), nhưng lãi bị dây từ năm trước sang chưa thu được - cuối cùng phân loại là khó đòi, trích dự phòng số lớn
    • Case THD 2020: tổng tài sản 10.000 tỷ nhưng 2.800 tỷ nằm ở khoản phải thu, trong đó cá biệt có khoản phải thu 1 cá nhân (ông Nguyễn Văn Hà 650 tỷ)
    • Case DIG IV/2020: góp vốn 3.000 tỷ vào Thiên Tân, nhưng để ở khoản phải thu phía tài sản, còn bên nguồn vốn để vào nợ phải trả - góp vốn bằng không khí
    • Vòng quay phải thu = Doanh thu / Phải thu bình quân; Phải thu bình quân = (Phải thu đầu kỳ + cuối kỳ) / 2
    • Số ngày thu tiền (DSO) = (Phải thu bình quân / Doanh thu) x 365 - trung bình bao nhiêu ngày thu được nợ
    • Kỳ thu nợ trung bình = Phải thu bình quân / Doanh thu bình quân 1 ngày - đo hiệu quả thu hồi nợ và so sánh chính sách tín dụng (30 ngày, 60 ngày tùy ngành)
    • Vòng quay phải thu và kỳ thu nợ trung bình thường ngược nhau: vòng quay 3 lan tương ứng ~100 ngày kỳ thu nợ
    • KMR case: hợp đồng 100 tỷ nhưng cho nợ 70 tỷ kéo dài 12 tháng (31/1/2022 trả 30 tỷ, 31/12/2022 trả nốt 70 tỷ) - nguyên tắc: khoản phải thu càng dài hạn thì rủi ro thu hồi càng cao
    • Con số chắc chắn nhất = phần đã thu tiền: 30 tỷ (đã nhận 31/1/2022) - phần còn lại 70 tỷ là ước tính tối quan trọng cần theo dõi
    • Phải thu dài hạn trong giao dịch có giá trị lớn (70/100 = 70% giá trị hợp đồng) kết hợp thời điểm bàn giao cuối năm là cờ đỏ điển hình forensic

  • 2023-06

    • Stark Corp: khoản phải thu 2021 trước điều chỉnh là 15,5 tỷ baht, sau hồi tố còn 6,3 tỷ - chênh lệch 9 tỷ là phải thu ảo tương ứng doanh thu giả
    • Doanh thu giả ~12 tỷ: 9 tỷ ghi vào phải thu ảo, 3 tỷ còn lại hợp thức hóa qua trả trước cho công ty sân sau

Backlinks