Động cơ thông đồng gian lận hợp đồng

3 min read

Key takeaway

Gian lận hợp đồng hai chiều bền vững khi CẢ HAI bên đều có lợi ích rõ ràng: bên bán cần con số DT, bên mua cần hóa đơn đầu vào để trốn thuế hoặc nâng giá trị tài sản thế chấp vay ngân hàng. Hiểu động cơ của bên đối tác giúp đánh giá xác suất gian lận thực sự tồn tại.

WHAT

Trong gian lận hợp đồng mua bán tài sản, bên mua (thường là công ty tư nhân không niêm yết) có thể tự nguyện ký hợp đồng thổi phồng giá trị vì hai lợi ích: (1) nhận hóa đơn đầu vào giá trị lớn để khấu hao giảm thuế TNDN và tăng thuế VAT đầu vào; (2) tài sản ghi sổ theo giá hợp đồng cao giúp thế chấp ngân hàng vay được nhiều hơn (thông thường ngân hàng tài trợ 70% giá trị máy móc theo hóa đơn). Bên bán (công ty niêm yết) cần doanh thu/lợi nhuận đẹp cho BCTC. Lợi ích hai chiều tạo ra sự cân bằng Nash - cả hai đều có động cơ không tố cáo lẫn nhau.

WHY/HOW

Cơ chế hoạt động: (1) hai bên ký hợp đồng với giá trị cao hơn thực tế, thường cho tài sản khó định giá (máy móc đặc chủng, thiết bị sản xuất); (2) bên bán phát hành hóa đơn theo giá hợp đồng, ghi nhận DT ngay; (3) bên mua dùng hóa đơn: khấu trừ thuế đầu vào + tăng giá trị tài sản trên sổ sách để vay ngân hàng; (4) tiền vay từ ngân hàng thường được dùng để thanh toán một phần cho bên bán, tạo ra dòng tiền thật một phần che khuất gian lận. Rủi ro hệ thống: ngân hàng cho vay dựa trên hóa đơn thổi phồng - lỗ thực tế nằm ở ngân hàng khi bên mua mất khả năng trả nợ. Dấu hiệu nhận biết: bên mua là công ty tư nhân không niêm yết (ít minh bạch), tài sản mua là loại khó định giá, điều khoản thanh toán bất thường (trả chậm kéo dài).

Notes

  • 2023-09
    • KMR case (CTCP Mirae, mã KMR): bên B (công ty tư nhân) đồng ý ký hợp đồng mua máy móc 100 tỷ (giá bị thổi phồng) vì hai lợi ích: (a) nhận hóa đơn 70 tỷ để làm khấu hao, giảm thuế TNDN, tăng VAT đầu vào; (b) thế chấp tài sản theo hóa đơn vay ngân hàng 70 tỷ (70% giá trị máy móc theo hợp đồng fake), thay vì chỉ vay 21 tỷ nếu hóa đơn đúng giá 30 tỷ
    • Kết cục: giám đốc công ty B sau khi vay được 70 tỷ từ ngân hàng đã bỏ trốn - ngân hàng là bên chịu thiệt hại thực tế cuối cùng
    • Nguyên tắc forensic: khi phân tích giao dịch đáng ngờ, luôn đặt câu hỏi ‘tại sao bên kia lại đồng ý?’ - nếu có lợi ích rõ ràng cho bên đối tác thì xác suất thông đồng cao
  • BTN - CTCP Mirae - KMR