Giảm phát

7 min read

Key takeaway

Giảm phát (mặt bằng giá giảm, CPI âm hoặc gần 0, PPI âm) là trạng thái nguy hiểm không kém lạm phát cao: nó báo hiệu tổng cầu yếu, có thể tự khuếch đại thành vòng xoáy đình trệ rất khó thoát.

WHAT

Giảm phát là hiện tượng mức giá chung của nền kinh tế giảm xuống theo thời gian. Dấu hiệu nhận biết qua hai chỉ số:

  • CPI (giá tiêu dùng) âm hoặc tiệm cận 0.
  • PPI (giá sản xuất) âm - phản ánh giảm phát từ phía sản xuất.

Khác với lạm phát cao (giá tăng nhanh), giảm phát thường gắn với cầu tiêu dùng và đầu tư suy yếu. Nếu CPI duy trì ở mức hợp lý thì là động lực kích thích tăng trưởng; khi tụt về âm thì là tín hiệu cảnh báo.

WHY/HOW

Cơ chế vòng xoáy giảm phát (minh họa qua Trung Quốc 2023-2024):

  • Giá tài sản (BĐS) giảm khiến người dân cảm thấy nghèo đi, cắt giảm chi tiêu.
  • Cầu giảm kéo giá hàng hóa và dịch vụ xuống.
  • Doanh nghiệp giảm doanh thu, cắt đầu tư và việc làm.
  • Thu nhập giảm lại làm cầu giảm tiếp - vòng xoáy tự khuếch đại.

Giảm phát đặc biệt khó chữa vì kỳ vọng giá tiếp tục giảm khiến người tiêu dùng trì hoãn mua sắm và doanh nghiệp trì hoãn đầu tư, làm chính sách tiền tệ nới lỏng kém hiệu lực (đẩy tiền ra nhưng không ai vay/tiêu).

Việt Nam từng rơi vào trạng thái đình trệ và giảm phát quanh năm 2009 (sau giai đoạn CPI hai con số trước khủng hoảng 2008), nên chính sách hiện nay hướng tới mức lạm phát vừa phải (4-5%) để đảm bảo tăng trưởng - vừa tránh lạm phát cao vừa tránh giảm phát.

Notes

  • 2024-02

    • Trung Quốc được nhận định đang rơi vào vòng xoáy giảm phát đầu 2024, kỳ vọng vào nền kinh tế và TTCK Trung Quốc không còn tích cực
    • Hệ quả: các nhà đầu tư tổ chức lớn bán tháo cổ phiếu, buộc chính phủ Trung Quốc can thiệp bằng lệnh cấm bán trong 30 phút đầu/cuối phiên
    • CPI Trung Quốc tháng 1/2024 giảm 0,8% so với cùng kỳ - mức giảm lớn nhất từ tháng 9/2009 (14 năm), vượt dự báo -0,5% của Reuters
    • Lạm phát cơ bản (loại thực phẩm và năng lượng) chỉ tăng 0,4% YoY, giảm tốc từ 0,6% tháng 12/2023
    • Chuyên gia đánh giá: Trung Quốc phải đối mặt với áp lực giảm phát kéo dài, cần nhiều biện pháp mạnh để thoát vòng xoáy giảm phát

  • 2023-11

    • Trung Quốc ghi nhận trở lại giảm phát (CPI âm) vào tháng 11/2023 - phản ánh cầu nội địa yếu và thị trường BĐS đóng băng
    • Chính phủ Trung Quốc phát hành TPCP quy mô lớn để kích thích kinh tế, đồng thời duy trì chính sách nới lỏng nhằm thoát giảm phát

  • 2023-10

    • CPI Trung Quốc tháng 9/2023 đạt 0% so với cùng kỳ; PPI giảm 2,5% so với cùng kỳ - cho thấy áp lực giảm phát kéo dài từ phía cung
    • Nguyên nhân: khủng hoảng bất động sản Trung Quốc làm sụt giảm niềm tin tiêu dùng và kéo xuống giá cả hàng hóa trên diện rộng
    • Dù CPI nhích +0,1% so với tháng 8 (mức tăng đầu tiên sau 3 tháng), rủi ro giảm phát vẫn là mối lo chính của kinh tế Trung Quốc 2023

  • 2023-08

    • Nguyên nhân: cung > cầu do công nghệ tăng năng suất, xuất khẩu đình trệ, hoặc người dân tích trữ ngoại tệ/vàng làm cung tiền trong nước co lại
    • Chính sách đối phó: phát tiền trực tiếp cho dân, giảm lãi suất tiết kiệm (có thể âm), tăng xuất khẩu, bơm tiền - phá giá tiền tệ
    • Nhật Bản 2022 đối mặt giảm phát, lãi suất 0%; trong khi Mỹ lạm phát 8,5% - nhà đầu tư bán Yên đổi USD để hưởng chênh lệch lãi suất
    • CPI < 0 ⇒ giảm phát; là trạng thái đối lập lạm phát, phản ánh suy giảm tổng cầu hoặc dư cung
    • Trung Quốc chính thức rơi vào giảm phát tháng 7/2023: CPI âm 0,3% YoY (sau khi đi ngang tháng 6), PPI âm 4,4% - tháng giảm thứ 10 liên tiếp.
    • Xuất khẩu Trung Quốc tháng 7 giảm 14,5% YoY - mức giảm mạnh nhất từ đầu đại dịch Covid.
    • Nguyên nhân: nhu cầu tiêu dùng và doanh nghiệp suy yếu, BĐS suy thoái kéo dài, xuất khẩu thu hẹp, thất nghiệp thanh niên >20%; PBOC dự báo lạm phát sẽ tăng trở lại sau đó.

  • 2023-07

    • PPI Trung Quốc giảm 5,4% YoY Q2/2023 - tín hiệu giảm phát rõ dù nền kinh tế đã mở cửa sau Zero-Covid; CPI gần 0% - lo ngại tổng cầu yếu kéo dài
    • GDP Q2/2023 chỉ tăng 6,3% so với kỳ vọng 7,3%; sản lượng và giá đều giảm so với đường tổng cầu dịch xuống
    • Tỷ lệ thất nghiệp Trung Quốc tăng, người dân tiếp tục gửi tiết kiệm ngân hàng thay vì tiêu dùng dù lãi suất thấp

  • 2023-06

    • Trung Quốc H1/2023 có dấu hiệu giảm phát: CPI gần 0, PPI âm, kích cầu bất động sản không hiệu quả
    • Tác động tiêu cực đến Việt Nam: Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất - nhập siêu từ TQ hơn 100 tỷ USD; TQ giảm phát làm giảm cả giá lẫn lượng thương mại
    • Trung Quốc 2023: PPI -4,6% (thấp nhất 7 năm), CPI gần 0 - hai chỉ số đồng thời xác nhận giảm phát; giảm phát gắn với tổng cầu yếu sau COVID, bất động sản đóng băng
    • Trung Quốc tháng 6/2023 đối diện nguy cơ giảm phát - cắt giảm lãi suất lần 2 trong tháng 6; giảm phát TQ có thể lan sang Việt Nam qua kênh thương mại và giá hàng hóa nhập khẩu
    • Giảm phát từ Trung Quốc lan sang Việt Nam qua nhập khẩu giá rẻ, tạo áp lực giảm giá cho hàng hóa trong nước

  • 2023-05

    • CPI Trung Quốc tháng 4/2023: tăng 0,1% so với cùng kỳ - thấp nhất 2 năm, dấu hiệu sớm của nguy cơ giảm phát
    • CPI lõi Trung Quốc tháng 4/2023: tăng 0,7% so với cùng kỳ - hàng hóa giảm giá không đều khiến chuyên gia lo ngại giảm phát lan rộng
    • Tương phản rõ rệt với lạm phát cao ở phương Tây cùng giai đoạn (CPI Mỹ 4,9%, CPI lõi 5,5%)

  • 2022-07

    • Abenomics mục tiêu lạm phát 2%/năm - BoJ dùng QE quy mô lớn để đạt mục tiêu này
    • Nhật Bản chính thức chấm dứt 20 năm giảm phát khi CPI bắt đầu lớn hơn 0 sau Abenomics
    • Video nhấn mạnh: giảm phát khó thoát hơn lạm phát; cả chính sách tài khóa lẫn tiền tệ đều cần phối hợp

“Lạm phát màu đỏ” thường được hiểu là lạm phát cao, nhưng trong báo cáo chiến lược thì PPI âm/giảm phát cũng được tô đỏ vì cùng là rủi ro vĩ mô.

Backlinks