CPI

7 min read

Key takeaway

CPI đo lường mức thay đổi giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, là thước đo lạm phát chính cho nền kinh tế; khi CPI giảm về mục tiêu, ngân hàng trung ương có cơ sở dừng thắt chặt tiền tệ.

WHAT

CPI (Consumer Price Index) là chỉ số đo lường sự thay đổi giá trung bình của một rổ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng điển hình. Công bố hàng tháng, so sánh theo tháng (MoM) hoặc năm (YoY). Đây là thước đo lạm phát phổ biến nhất được ngân hàng trung ương dùng để điều hành chính sách tiền tệ.

Tổng cục Thống kê Việt Nam công bố 3 chỉ số: (1) tháng này so tháng trước (MoM), (2) tháng này so cùng kỳ năm trước (YoY), (3) bình quân nhiều tháng so cùng kỳ. Bình quân nhiều tháng thường được dùng để so với mục tiêu lạm phát cả năm vì phản ánh xu hướng tổng thể. Rổ hàng hóa Việt Nam: hàng ăn và dịch vụ ăn uống (~34%), nhà ở và vật liệu xây dựng (~19%), giao thông (~10%) và các nhóm khác.

WHY/HOW

CPI phản ánh sức mua của người tiêu dùng và áp lực giá từ phía cầu. Khi CPI tăng cao, NHTW tăng lãi suất để giảm cầu và kiềm lạm phát. Khi CPI giảm về gần mục tiêu (thường 2% tại Mỹ), NHTW có thể dừng hoặc đảo chiều chính sách. CPI lõi (Core CPI) loại trừ thực phẩm và năng lượng - biến động ít hơn, phản ánh xu hướng lạm phát dài hạn chính xác hơn.

CPI và PPI đo hai mắt xích khác nhau trong chuỗi giá: PPI phản ánh chi phí/doanh thu của doanh nghiệp tại cổng nhà máy, CPI phản ánh sức mua của người dân ở điểm tiêu dùng cuối cùng. PPI thường dẫn trước CPI - khi PPI âm kéo dài, giảm phát sẽ lan từ sản xuất sang tiêu dùng. Cơ cấu rổ CPI khác nhau theo mức phát triển: Việt Nam dành ~40% cho thực phẩm, Trung Quốc chỉ ~19%.

Notes

  • 2023-08

    • So sánh 3 chỉ số: PPI đo giá nhà sản xuất; CPI đo giá người tiêu dùng trả (bao gồm cả markup); PCE đo chi tiêu thực tế (điều chỉnh theo hành vi thay thế hàng hóa khi giá tăng)
    • FED dùng PCE để đưa ra chính sách tiền tệ; VN dùng CPI
    • CPI = (Chi phí rổ hàng hóa kỳ tính) / (Chi phí rổ hàng hóa kỳ cơ sở) x 100; CPI > 0 ⇒ lạm phát, CPI < 0 ⇒ giảm phát
    • Rổ hàng hóa VN giai đoạn 1995-2000 có 296 mặt hàng, tăng lên 754 mặt hàng giai đoạn 2020-2025
    • Trọng số VN 2015-2020: Hàng ăn & dịch vụ ăn uống 36,12%, Nhà ở/điện nước/VLXD 15,73%, Giao thông 9,37%; trọng số review 5 năm/lần

  • 2023-07

    • CPI tháng 6/2023 của Mỹ tăng 3,0% so cùng kỳ, thấp hơn dự báo 3,1%, giảm mạnh từ 4% tháng 5 - mức thấp nhất trong 2 năm

  • 2023-06

    • TQ tháng 5/2023: PPI -4,6% YoY; CPI gần 0% YoY - hai chỉ số đồng thời xác nhận áp lực giảm phát
    • Cơ cấu CPI TQ: thực phẩm 19%, nhà ở 23%, giao thông 14,5% - khác cơ cấu Việt Nam (thực phẩm ~38-40%)

  • 2023-04

    • Kiểm soát tốt CPI là điều kiện NHNN Việt Nam hai lần hạ lãi suất điều hành đầu năm 2023
    • Rủi ro: tăng giá điện + giá xăng thế giới tăng có thể đẩy CPI vượt mục tiêu, buộc NHNN đảo chiều chính sách

  • 2023-03

    • CPI bình quân 2 tháng đầu năm 2023 tăng 4,6% so cùng kỳ 2022, vượt mục tiêu 4,5% của Quốc hội
    • Tháng 2/2023 so tháng 1/2023: +0,45%; so tháng 2/2022: +4,31%
    • Nhóm tăng mạnh: hàng ăn uống +5,1%, nhà ở & vật liệu xây dựng +7,41%, giáo dục +11%
    • Nhóm giảm: giao thông -0,07% do nền so sánh giá xăng 2022 cao (22.000 → 32.000đ/lít)
    • CPI quý 1/2023 tăng 4,18% so với cùng kỳ 2022; xu hướng giảm dần do base effect từ giá xăng dầu cao năm 2022
    • Rủi ro: tháng 6-7/2023 cần theo dõi giá xăng và giá điện - có thể đẩy CPI vượt 4,5%
    • Lạm phát không đáng lo cho năm 2023, tạo dư địa cho NHNN giảm lãi suất

  • 2023-02

    • CPI Việt Nam tháng 1/2023: tăng 4,89% yoy - cao do Tết Nguyên Đán diễn ra trong tháng 1, cần loại trừ yếu tố mùa vụ khi đánh giá xu hướng
    • Dự báo 2023: CPI kỳ vọng dưới mục tiêu 4,5% - tạo dư địa cho chính sách tiền tệ linh hoạt
    • Mỹ: Fed xác nhận quá trình giảm lạm phát đã bắt đầu; Fed funds rate dự phóng 5,1% theo biên bản FOMC

  • 2022-11

    • CPI Mỹ tháng 10/2022 tăng 7,7% so với cùng kỳ 2021 - thấp hơn kỳ vọng thị trường, phát tín hiệu lạm phát bắt đầu hạ nhiệt

  • 2022-08

    • CPI Mỹ tháng 7/2022: 8,5% YoY, giảm từ đỉnh 9,1% tháng 6/2022 - tín hiệu đầu tiên lạm phát bắt đầu hạ nhiệt
    • Nguyên nhân giảm: giá năng lượng -4,6% MoM (xăng -7,7% MoM), bù đắp thực phẩm +1,1% và nhà ở +0,5%
    • Fed đã tăng lãi suất 2,25 điểm phần trăm từ đầu 2022, tiếp tục phát tín hiệu tăng thêm

  • 2022-07

    • CPI Mỹ tháng 6/2022: +9,1% YoY, cao nhất kể từ tháng 11/1981 (40 năm)
    • CPI lõi +5,9% vượt kỳ vọng 5,7% của kinh tế gia; đỉnh CPI lõi ở 6,5% tháng 3/2022 và đã giảm dần
    • Phản ứng chứng khoán Mỹ nhẹ - thị trường dần quen với lạm phát cao và tập trung vào lộ trình Fed

  • 2021-12

    • CPI tháng 11/2021 tăng 0,32% MoM, 2,1% YoY; 11 tháng tăng 1,84% - đạt mục tiêu dưới 4%
    • Nhóm giao thông tăng cao nhất (+3,11%) do điều chỉnh xăng dầu (xăng +8,12%, dầu diesel +7,3%)
    • Nhóm giáo dục và ăn uống-dịch vụ giảm do học online và hạn chế phong tỏa
    • Rổ hàng hóa VN: ăn uống ~33,7%, nhà ở-vật liệu ~18,8%; Mỹ: ăn uống ~15%, nhà ở ~42%

Backlinks