Bank run

6 min read

Key takeaway

Bank run xảy ra khi người gửi tiền mất niềm tin và rút tiền đồng loạt, buộc ngân hàng bán tài sản lỗ - tạo vòng xoáy tự hủy dù ngân hàng có thể vẫn còn khả năng thanh toán về dài hạn.

WHAT

Bank run (rút tiền hàng loạt) là hiện tượng một số lượng lớn khách hàng cùng lúc rút tiền gửi vì lo ngại ngân hàng mất khả năng thanh toán. Đây là sự kiện tự hiện thực hóa: dù ngân hàng ban đầu có thể vẫn còn khả năng thanh toán, áp lực rút tiền hàng loạt buộc bán tài sản giá thấp, gây lỗ thực, có thể dẫn đến mất khả năng thanh toán thật sự. Yếu tố kích hoạt thường là: tin xấu về tổn thất, cổ phiếu giảm mạnh, hoặc hiệu ứng lây lan từ ngân hàng khác.

WHY/HOW

Ngân hàng đặc biệt dễ bị bank run vì: (1) mô hình huy động ngắn - cho vay dài tạo ra sự không khớp kỳ hạn; (2) tài sản không thanh khoản nhưng nợ (tiền gửi) thanh khoản cao; (3) tâm lý bầy đàn - người đến rút trước được trả trước (first-come-first-served). Bảo hiểm tiền gửi (FDIC tại Mỹ: 250.000 USD/tài khoản) làm giảm nguy cơ bank run từ người gửi tiền nhỏ, nhưng không bảo vệ tiền gửi lớn hơn mức bảo hiểm - vốn là rủi ro chính của SVB (>90% tiền gửi không được bảo hiểm).

  • Khủng hoảng leo thang khi nhiều ngân hàng cùng có cùng loại rủi ro tiềm ẩn (vd cùng nắm trái phiếu dài hạn khi lãi suất tăng). Ngăn chặn bằng can thiệp khẩn cấp: bảo lãnh tiền gửi, thanh khoản từ NHTW, sắp xếp mua lại bắt buộc. Bài học 2008: Bear Stearns được giải cứu (tháng 3/2008) nhưng Lehman (tháng 9/2008) không được → mới thành khủng hoảng toàn cầu.

Notes

  • 2023-05

    • First Republic Bank: tiền gửi giảm 72 tỷ USD trong Q1/2023; vay 63,5 tỷ qua cửa sổ chiết khấu + 13,8 tỷ từ BTFP của Fed để bù thanh khoản - nhưng vẫn sụp đổ
    • First Republic chịu bank run sau làn sóng lo ngại lan ra từ sự sụp đổ của Silicon Valley Bank và Signature Bank đầu tháng 3/2023
    • Tiền gửi không được bảo hiểm tại First Republic chiếm tỷ trọng lớn, làm trầm trọng thêm nguy cơ rút tiền hàng loạt
    • PacWest và Western Alliance: cổ phiếu giảm 41,57% và 22,21% trong 5 ngày, tiền gửi giảm 11-15% - dấu hiệu bank run tiếp theo
    • Ngân hàng đã phá sản: tỷ lệ tiền gửi không được bảo hiểm lên tới 65-100%

  • 2023-03

    • Credit Suisse bị rút hơn 100 tỷ USD tiền gửi sau loạt scandal (Greensill, Archegos); CEO thay đổi và tăng vốn 4 tỷ USD nhưng không đủ khôi phục niềm tin
    • SNB cung cấp 50 tỷ CHF thanh khoản khẩn cấp ngày 17/3/2023 nhưng chỉ là giải pháp tạm thời - cuối cùng phải sáp nhập vào UBS
    • SVB (200 tỷ USD tổng tài sản) sụp đổ do tập trung vào lĩnh vực startup Silicon Valley và nắm trái phiếu dài hạn bị lỗ khi lãi suất tăng
    • UBS mua CS chỉ trong 48h (thứ Bảy-Chủ Nhật), SNB bỏ qua phê duyệt cổ đông để tránh hiệu ứng domino toàn cầu
    • SVB: >90% tiền gửi không được bảo hiểm FDIC (doanh nghiệp công nghệ gửi số tiền lớn) - rủi ro bank run cực cao khi niềm tin lung lay
    • Tâm lý phát biểu diều hâu của Fed (hawkish) khiến nhà đầu tư không dám rót tiền vào SVB khi ngân hàng cần tăng vốn - trực tiếp dẫn đến sụp đổ
    • Cơ chế: SVB thông báo phát hành cổ phiếu bù lỗ → thị trường hiểu là đang cần vốn → panic rút tiền → không huy động được → FDIC vào xử lý
    • SVB bị rút 42 tỷ USD trong 1 ngày sau khi thông báo cần huy động 2,25 tỷ USD (8/3/2023) - kỷ lục bank run tại thời điểm đó
    • Chuỗi sự kiện: thông báo huy động vốn → cổ phiếu giảm 60% → bị hạ xếp hạng tín nhiệm → bank run → FDIC can thiệp 10/3
    • SVB phục vụ >60% startup công nghệ giai đoạn đầu - khách hàng tập trung và rủi ro cao, dễ tạo bank run đồng bộ khi cả ngành startup gặp khó
    • Trong cùng làn sóng: Signature Bank (20 tỷ USD) cũng đóng cửa sau SVB; nhiều ngân hàng nhỏ khác bị bán khống mạnh

  • 2022-10

    • SCB (12/10/2022): sau khi bị rút tiền ồ ạt, lượng tiền gửi phục hồi lên 6.000 tỷ đồng/ngày (từ 1.600 tỷ ngày trước) sau khi NHNN can thiệp và cam kết đảm bảo tiền gửi cho mọi trường hợp
    • Nobel Kinh tế 2022 trao cho Diamond-Dybvig (+ Bernanke) vì nghiên cứu bank run và vai trò ngân hàng trong khủng hoảng
    • Lịch sử: Mỹ 1930s (Thứ Ba Đen), Argentina 2002, Nga 2022; VN: ACB 2003 có tin đồn nhưng không sụp đổ
    • Ngân hàng giữ tiền mặt chỉ 10-15% vốn điều lệ, phần còn lại đã cho vay
    • SCB bị bank run trước khi bị đặt vào kiểm soát đặc biệt (10/2022), sau vụ bắt giữ lãnh đạo liên quan vụ Trương Mỹ Lan
    • Bank run khiến ngân hàng mất khả năng chi trả ngay cả khi vẫn còn tài sản dài hạn - NHNN phải can thiệp cung cấp thanh khoản khẩn cấp

  • 2022-03

    • Nga: khi ruble mất >40% giá trị, người dân đổ xô rút tiền để mua ngoại tệ hoặc hàng hóa (bank run do tiền mất giá)
    • NHTW Nga tăng lãi suất lên 20% để ngăn bank run và giữ người dân không rút tiền đổi thành tài sản khác
    • Lãi suất 20-25% khiến không doanh nghiệp nào vay nổi - kinh tế đình trệ song hành với lạm phát

Backlinks