Bài học kích thích kinh tế 2009

4 min read

Key takeaway

Gói kích cầu 2009 giúp Việt Nam tăng trưởng GDP ngắn hạn nhưng để lại hệ quả lạm phát hai con số kéo dài đến 2011, do tiền chảy sai đối tượng vào bất động sản và chứng khoán thay vì sản xuất thực - bài học quan trọng về rủi ro đạo đức (moral hazard) trong các gói hỗ trợ lãi suất.

WHAT

Năm 2009, Việt Nam triển khai gói kích cầu 102.000 tỷ đồng gồm 6 hình thức: bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp vừa nhỏ (~29%), hỗ trợ lãi suất 4% (~26%), giãn thuế thu nhập doanh nghiệp 9 tháng (~20%), giảm 30% thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ (~6%), giảm 50% VAT (~5,6%), và các chính sách khác (~12%). Trong đó, cấu phần hỗ trợ lãi suất 4% tương đương khoảng 17.000 tỷ đồng là hạng mục gây ra nhiều hệ lụy nhất. Kết quả ngắn hạn tích cực nhưng trung hạn gây lạm phát kéo dài.

WHY/HOW

Nguyên nhân thất bại bao gồm nhiều tầng: (1) Thiết kế chính sách yếu: đối tượng thụ hưởng quá rộng và chung chung (4 lĩnh vực mơ hồ), dễ bị lợi dụng đảo nợ; sức khỏe ngân hàng yếu, năng lực quản trị thấp, chưa có Basel II - không đủ khả năng kiểm soát mục đích sử dụng vốn. (2) Rủi ro đạo đức (moral hazard): lãi suất thấp hơn thị trường tạo động lực vay tối đa và dùng vào kênh sinh lời cao nhất (bất động sản, chứng khoán) thay vì mục đích sản xuất được phê duyệt - cơ chế kiểm soát đầu ra không có đủ dẫn đến bong bóng tài sản. (3) Hệ quả vĩ mô: tiền không vào sản xuất mà vào đảo nợ, chứng khoán và bất động sản; lạm phát tích lũy bùng phát muộn - lãi suất huy động phải rất cao để hút tiền về, lãi vay thương mại tăng mạnh khiến không doanh nghiệp nào chịu nổi. Thị trường chứng khoán phục hồi nhanh ngay sau gói kích cầu nhưng mất nhiều năm mới phục hồi bền vững vượt đỉnh cũ. Bài học rút ra: cần kiểm soát chặt mục đích sử dụng vốn, không chỉ giảm lãi suất; các gói hỗ trợ tiếp theo cần quy mô nhỏ hơn và cơ chế kiểm soát chặt hơn để tránh lặp lại.

Notes

  • 2022-05

    • VN-Index tháng 3/2009 đang ở đáy ~230 điểm; sau gói kích cầu bật lên ~500 điểm cuối 2009 (+115%)
    • Nhưng mất 8-10 năm (đến 2017-2018) thị trường chứng khoán mới phục hồi bền vững vượt đỉnh 1.100-1.170 điểm
    • CPI 2009: 6,8% (kiểm soát tốt); 2010: 9%; 2011: 18,58% (kỷ lục, ngân hàng buộc huy động >18,5%, nhưng trần NHNN chỉ 14% nên nhiều ngân hàng vượt rào, lãnh đạo bị xử lý)
    • GDP 2009: tăng trưởng 5,2% trong khi các nước âm - thành công ngắn hạn

  • 2021-09

    • VN 2009: gói 17.000 tỷ, hỗ trợ lãi suất 4% cho 4 ngành sản xuất/nông nghiệp; tiền chảy vào BĐS + CK
    • Hệ quả: lạm phát 18,6% năm 2011, BĐS đóng băng, ngân hàng nợ xấu, CK sụt giảm nghiêm trọng
    • 2021: gói nhỏ hơn nhiều (3.000 vs 17.000 tỷ) và cơ chế kiểm soát chặt hơn để tránh lặp lại

Backlinks