Độ trễ lãi suất điều hành

9 min read

Key takeaway

Từ khi ngân hàng trung ương thay đổi lãi suất điều hành đến khi thay đổi đó thực sự tác động vào lãi suất cho vay và hành vi tín dụng của nền kinh tế thường mất 6-18 tháng - nhà đầu tư cần tính độ trễ này thay vì kỳ vọng thị trường phục hồi ngay sau mỗi quyết định chính sách.

WHAT

Độ trễ truyền dẫn chính sách tiền tệ là khoảng thời gian từ khi ngân hàng trung ương thay đổi lãi suất điều hành đến khi thay đổi đó thực sự ảnh hưởng đến lãi suất cho vay của ngân hàng thương mại và hành vi tín dụng của nền kinh tế. Gồm hai loại: độ trễ quyết định - thời gian từ nhận biết vấn đề đến ban hành chính sách; và độ trễ thực thi - thời gian chính sách truyền qua hệ thống tài chính đến nền kinh tế thực. Trong nội bộ độ trễ thực thi, có hai tầng: lãi suất huy động giảm trước khi ngân hàng tái cơ cấu nguồn vốn, sau đó lãi suất cho vay mới giảm theo khi chi phí vốn đầu vào thực sự hạ. Không chỉ chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa (chi tiêu công, đầu tư công) cũng có độ trễ tương tự do thủ tục giải ngân.

WHY/HOW

Ngân hàng huy động vốn với kỳ hạn cố định (3 tháng, 6 tháng, 12 tháng) - khi lãi suất điều hành giảm, chi phí vốn chỉ giảm dần theo kỳ đáo hạn của các khoản tiền gửi cũ. Khi NIM (biên lãi ròng) đang bị nén, ngân hàng càng khó cắt nhanh lãi suất đầu ra.

(1) Ba kênh truyền dẫn chính: kênh lãi suất - hạ lãi suất điều hành giảm chi phí vốn liên ngân hàng, nhưng chi phí huy động từ dân cư phụ thuộc lãi suất tiền gửi kỳ hạn đã ký; kênh tín dụng - nới room tín dụng chỉ là điều kiện cần, ngân hàng còn phải đáp ứng tỷ lệ vốn ngắn-dài hạn và tìm được khách hàng chất lượng; kênh kỳ vọng - thông báo chính sách ảnh hưởng tâm lý và định giá tài sản trước khi tác động thực đến tín dụng.

(2) Chuỗi cơ chế: hạ lãi suất điều hành → ngân hàng hạ lãi suất huy động → sau nhiều quý, chi phí vốn bình quân giảm → ngân hàng hạ lãi suất cho vay → doanh nghiệp và người dân tiếp cận vốn dễ hơn → tăng đầu tư và tiêu dùng → GDP tăng. Mỗi bước cần thời gian và không thể bỏ qua ma sát chi phí vốn lịch sử. Ngoài ra, các rào cản khác như nợ xấu tăng, tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm, hay quy định LDR siết chặt đều làm chậm thêm quá trình truyền dẫn dù lãi suất điều hành đã hạ.

Notes

  • 2023-08

    • Case study Covid-19 minh họa chuỗi truyền dẫn hoàn chỉnh: Fed cắt lãi suất 1/2020 → SBV cắt 3/2020 (trễ ~2 tháng) → trái phiếu tăng giá 6/2020 → cổ phiếu VN phục hồi (2020-2021) → Fed tăng lãi 3/2022 → SBV tăng 9/2022 (trễ ~6 tháng) → hàng hóa tăng nóng 9/2022 → tiền gửi vào pha đình lạm
    • SBV thường trễ so với Fed 2-6 tháng tùy pha: pha nới lỏng trễ ~2 tháng; pha thắt chặt trễ ~6 tháng do NHNN ưu tiên ổn định tỷ giá trước
    • Chuỗi phản ứng tài sản theo thứ tự thực tế VN: trái phiếu dẫn trước (6 tháng sau khi SBV cắt lãi) → cổ phiếu (12-18 tháng) → hàng hóa (tăng nóng) → tiền gửi (đình lạm)

  • 2023-07

    • NHNN hạ lãi suất điều hành 4 lần trong 2023, nhưng lãi suất cho vay BĐS vẫn ở mức cao do NIM ngân hàng bị nén (chi phí vốn cao từ cuối 2022)
    • Ngân hàng lớn: NIM Q2/2023 giảm rõ rệt so với đầu năm; lãi suất huy động đã giảm 2-3% nhưng cần thêm 2-3 quý để thẩm thấu vào chi phí vốn bình quân
    • Thông tư 08 siết LDR từ 34% xuống 30% từ 1/10/2023 thêm áp lực lên chi phí vốn ngân hàng, làm chậm thêm quá trình giảm lãi suất cho vay
    • Lãi suất liên ngân hàng (~0,5%) thấp hơn nhiều so với lãi suất cho vay dân cư - cho thấy tắc nghẽn truyền dẫn từ thị trường 2 sang thị trường 1
    • Chính phủ yêu cầu NHNN giảm mặt bằng lãi suất 1-2% nhưng ngân hàng khó giảm ngay do bộ vốn huy động lãi suất cao từ năm 2022
    • Chính sách hạ lãi suất điều hành cần giảm trước tiên lãi suất huy động dưới 6 tháng để ngân hàng có chi phí vốn thấp hơn

  • 2023-06

    • NHNN giảm lãi suất điều hành từ tháng 3/2023; ước tính thẩm thấu vào nền kinh tế từ quý 3/2023 (độ trễ ~6 tháng)
    • Lãi suất VN đã thấp hơn Mỹ ở tất cả kỳ hạn dưới 1 năm; lợi suất TPCP VN ~2,5% vs Mỹ ~5,5%
    • Dự báo lãi suất điều hành có thể về 4-4,25% (thấp hơn trước COVID) nếu lạm phát và tỷ giá tiếp tục ủng hộ
    • Rào cản truyền dẫn: tín dụng vượt huy động + nợ xấu tăng + tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm khiến ngân hàng không giảm lãi suất đầu ra dù có dư địa

  • 2023-05

    • Ước tính 3-6 tháng để chính sách hạ lãi suất từ tháng 3-5/2023 thẩm thấu; tức đến gần cuối Q3/2023 mới thấy tác động
    • VN-Index không phản ứng tích cực sau 3 lần hạ lãi suất 2023 (khác năm 2020 khi hạ lãi suất thấp thì VN-Index tăng mạnh) - minh chứng thực tế về kỳ vọng vs. thực tế truyền dẫn
    • NHNN đã hạ lãi suất điều hành 2 lần trước đó nhưng lãi suất cho vay và huy động trên thị trường chưa thực sự hạ - cần thêm 3-6 tháng để thẩm thấu; điều hành tín dụng có vấn đề (Bộ KH&DT nhận định): lúc thả ra quá nhanh lúc siết lại quá chặt gây khó khăn cho doanh nghiệp
    • NHNN hạ lãi suất tái cấp vốn lần thứ 3 liên tiếp trong 2 tháng (từ 6% xuống 5%/năm); trần lãi suất huy động 1-6 tháng giảm xuống 5%/năm
    • Dù hạ 3 lần, tín dụng toàn ngành cuối T4/2023 chỉ tăng ~3% - minh chứng cho sự tắc nghẽn truyền dẫn từ lãi suất điều hành sang thực tế cho vay
    • Lãi suất cho vay thực tế vẫn cao do ngân hàng còn tồn bộ vốn huy động lãi suất cao từ 2022; hạ điều hành không đồng nghĩa hạ ngay lãi suất cho vay
    • Chính sách tiền tệ nới lỏng và tài khóa hỗ trợ triển khai từ đầu 2023; kỳ vọng thẩm thấu vào quý 4/2023; quý 2/2023 chưa thấy tác động do độ trễ

  • 2023-04

    • NHNN liên tục chỉ đạo giảm lãi suất cho vay nhưng nhiều ngân hàng TMCP quy mô nhỏ vẫn giữ 13-14%
    • Ngân hàng quốc doanh (BIDV, VCB) đã giảm lãi cho vay về 7-8,9%; ngân hàng TMCP nhỏ trì hoãn để tăng biên lợi nhuận ngắn hạn
    • Phó Thống đốc NHNN phê bình: đầu vào đã giảm nhưng đầu ra không giảm tương ứng
    • Sau 2 lần giảm lãi suất điều hành đầu 2023: lãi suất liên ngân hàng đã giảm nhanh, nhưng lãi suất vay tại thị trường 1 vẫn còn cao; doanh nghiệp thực tế vay Q1/2023 vẫn ở mức cao
    • Tháng 4/2023: chuyên gia nhận định doanh nghiệp cần thêm 6 tháng - 1 năm để thẩm thấu; PMI sản xuất vẫn âm trong Q1/2023 cho thấy nền kinh tế thực chưa phục hồi
    • VN-Index tăng và thanh khoản đạt 14-15 nghìn tỷ/phiên là phản ứng tâm lý, không phải phản ứng cơ bản

  • 2023-03

    • Cuối Q3-Q4/2022 lãi suất tăng mạnh; độ trễ ~3-6 tháng khiến Q1-Q2/2023 là giai đoạn “thẩm thấu tiêu cực”: doanh nghiệp cảm nhận rõ chi phí vốn cao qua vòng quay vốn
    • Từ Q3/2023 trở đi: bắt đầu thẩm thấu tích cực từ các đợt nới lỏng đầu năm 2023 - là lý do dự báo phục hồi cuối năm 2023
    • Việt Nam khó giảm lãi suất mạnh vì Mỹ vẫn tăng (Fed tháng 3/2023 dự kiến tăng thêm 50bps) - áp lực tỷ giá giới hạn dư địa NHNN

  • 2022-11

    • Quý 3/2022 Mỹ: GDP vẫn tăng trưởng dương, nền kinh tế chưa suy thoái dù Fed đã tăng 300bp từ tháng 3; chuyên gia cảnh báo tác động thực của thắt chặt tiền tệ sẽ thẩm thấu mạnh hơn vào 2023
    • Việt Nam: doanh nghiệp vay nhiều bắt đầu thấy chi phí lãi vay ăn mòn biên lợi nhuận từ Q4/2022; lãi suất cao 2022 sẽ phản ánh đầy đủ vào kết quả kinh doanh 2023

Backlinks