Tâm lý nhà đầu tư mới

8 min read

Key takeaway

Nhà đầu tư mới (F0) gia nhập thị trường trong giai đoạn thuận lợi dễ bị sốc khi thị trường đảo chiều - thiếu kinh nghiệm quản trị rủi ro khiến họ bán tháo ở đáy, củng cố xu hướng giảm ngắn hạn. Sóng F0 xuất hiện theo chu kỳ và là tín hiệu cảnh báo về sự tham gia của đám đông thiếu kinh nghiệm.

WHAT

Nhà đầu tư mới (F0) thường gia nhập thị trường khi xu hướng đang tốt, tích lũy tâm lý lạc quan thái quá, coi chứng khoán như một trò chơi. Khi biến động bất lợi bùng phát, họ phản ứng bằng bán tháo - ngược với nhà đầu tư kinh nghiệm mua vào. Các biểu hiện phổ biến: ra quyết định dựa trên tin đồn và tâm lý đám đông; ôm lỗ chờ hồi thay vì cắt lỗ kỷ luật; đánh giá cổ phiếu đắt/rẻ chỉ qua thị giá tuyệt đối, không qua giá trị nội tại. Về định nghĩa thuật ngữ, F0 là cách gọi thị trường Việt Nam chỉ những nhà đầu tư cá nhân lần đầu tham gia, và số tài khoản mở mới cao không tự động nghĩa là dòng tiền thực lớn - nhiều nhà đầu tư cũ mở thêm tài khoản ở công ty chứng khoán khác làm méo con số thống kê.

WHY/HOW

Cơ chế hành vi vận hành theo vòng lặp: gia nhập thị trường thuận lợi tạo kỳ vọng lợi nhuận dễ dàng; giai đoạn bull market cho lợi nhuận ngắn hạn dễ dàng khiến tự tin thái quá; khi biến động mạnh xuất hiện, sợ hãi dẫn đến bán để cắt lỗ hoặc bảo toàn vốn; hành động này thường xảy ra tại vùng đáy ngắn hạn và khuếch đại đà giảm. Kết quả là thua lỗ kép - vừa mất giá cổ phiếu vừa mất chi phí cơ hội so với gửi ngân hàng. So với nhà đầu tư tổ chức, F0 thiếu ba yếu tố cốt lõi: (1) chính sách đầu tư nhất quán, (2) hạn mức rủi ro được xác định từ trước, (3) kiểm soát chéo độc lập. Về tín hiệu thị trường: khi nhà đầu tư nhỏ lẻ bán mạnh kết hợp với khối ngoại cũng bán là tín hiệu thị trường sợ hãi cực đoan, thường là vùng xem xét tích lũy dần. Về mặt tâm lý đời sống, đầu tư trên nhiều thị trường hay trong giai đoạn biến động liên tục gây ảnh hưởng đến chất lượng sống - khó tâm sự với người ngoài thị trường vì không ai hiểu áp lực thực tế, nên cộng đồng có cùng trải nghiệm giúp kiểm soát cảm xúc hiệu quả hơn.

Notes

  • 2024-08

    • Sau 2 tuần giông bão (cuối tháng 7 - đầu 8/2024), nhà đầu tư nhỏ lẻ Việt Nam bán mạnh
    • Nhiều F0 gia nhập thị trường gần đây, lần đầu đối mặt biến động lớn ⇒ thất vọng, bán
    • VN-Index ~1200 điểm: nhỏ lẻ bán nhiều nhất; vùng cao 1290-1300: khối ngoại bán nhiều nhất

  • 2023-06

    • Tháng 5/2023: 105.000 tài khoản mới, gấp 5 lần tháng 4 - sau nhiều tháng số lượng mở mới thấp so với đỉnh 2021
    • Câu hỏi then chốt: bao nhiêu là F0 thật (hoàn toàn mới) vs nhà đầu tư cũ mở thêm tài khoản ở công ty chứng khoán mới

  • 2022-12

    • Năm 2022: thị trường giảm mạnh, nhiều nhà đầu tư ôm cổ phiếu suốt năm chờ hồi nhưng ngày càng lỗ sâu hơn
    • Trường hợp điển hình: cắt lỗ 3 lần, mỗi lần ~10%, nhưng vẫn tiếp tục mua lại theo lời khuyên đám đông
    • So sánh: để tiền gửi ngân hàng sẽ có lãi hàng tháng, thay vì mất vốn ôm cổ phiếu giảm

  • 2022-05

    • VN-Index lên 1.530 điểm tháng 3/2022 - ‘ai cũng hồ hởi’; đến tháng 4/2022 giảm >10% - tâm lý đảo chiều hoàn toàn
    • Phổ biến: comment ‘đây là cơ hội mua nhưng tiền đâu?’ - thiếu quản lý tài chính tổng thể
    • Nhà đầu tư mới không nhớ VN-Index -12% tháng 1/2021 dù chỉ ~1 năm trước

  • 2022-02

    • Gen Z gia nhập thị trường 2020-2021 khi ‘nhà nhà chứng khoán, người người chứng khoán’
    • Nhiều bạn trẻ mất trắng rồi đổ cho chứng khoán là ‘cờ bạc’ - thực ra chưa tìm hiểu bản chất
    • Lẫn lộn cổ phiếu với nhóm đa cấp ‘lãi đột biến’ - không phân biệt được kênh hợp pháp
    • Khuyến cáo: học kiến thức cơ bản TRƯỚC khi tham gia bất kỳ thị trường nào

  • 2022-01

    • Chu kỳ 4 Việt Nam (2019-nay): nhiều doanh nhân bán toàn bộ hoạt động kinh doanh đổ tiền vào chứng khoán khi lãi suất tiết kiệm 7-8% không còn hấp dẫn bằng lợi nhuận kinh doanh 20-30%
    • Hiệu ứng F0 2021: mọi người biết đến chứng khoán và bắt đầu đầu tư do cơ hội kinh doanh truyền thống bị COVID thu hẹp
    • Vốn hóa thị trường CK Việt Nam đạt 100% GDP năm 2021 - sớm hơn mục tiêu chiến lược ban đầu là 2020

  • 2021-07

    • Thống kê: 90% nhà đầu tư F0 mất 90% tài sản trong 90 ngày đầu
    • Lỗi phổ biến: cổ phiếu 8.000đ coi là rẻ hơn cổ phiếu 30.000đ vì không hiểu định giá
    • Giai đoạn bull market F0 dễ có lợi nhuận ngắn hạn khiến tự tin thái quá; khi thị trường điều chỉnh thua lỗ lớn

  • 2021-06

    • VN-Index vượt 1.400 điểm lần đầu, >100.000 tài khoản mới/tháng trong Q2/2021
    • F0 xu hướng nắm giữ dài hạn, góp phần giảm cung cổ phiếu và đẩy giá tăng

  • 2021-03

    • Thuy Tokyo: những ngày thị trường đỏ lửa liên tiếp ở một thị trường trong khi thị trường kia cũng giảm gây cảm giác chán nản, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống
    • Khó tâm sự với người ngoài thị trường: người không tham gia cho rằng đầu tư chứng khoán rất dễ, không hiểu áp lực tâm lý thực tế
    • Tìm kiếm cộng đồng có cùng trải nghiệm để trao đổi và học hỏi cách kiểm soát cảm xúc
    • Thuy Tokyo: bắt đầu đầu tư từ 6/2020 (VN), 10/2020 (Mỹ), 11/2020 (Nhật) - động lực xuất phát từ hoàn cảnh trả nợ gia đình
    • Vụ đầu tư đầu tiên: mua cổ phiếu nhựa khi giá dầu thấp (thesis cơ bản), sinh lãi; sau đó gặp thua lỗ, chuyển sang học thêm phân tích kỹ thuật để kiểm soát điểm vào/ra

  • 2020-12

    • COVID-2020 tạo sóng F0 lớn vào thị trường chứng khoán khi VN-Index tăng liên tục; nhiều người thiếu kiến thức nhưng FOMO
    • Nhà đầu tư F0 đặc biệt dễ bị FOMO/FOBI vì chưa từng trải qua biến động lớn như chiến tranh thương mại 2018 hay COVID crash
    • Ba yếu tố thiếu so với nhà đầu tư tổ chức: (1) chính sách đầu tư nhất quán, (2) hạn mức rủi ro được xác định, (3) kiểm soát chéo độc lập (nguyên tắc 4 mắt)

  • 2020-06

    • Trong đại dịch COVID-19, lớp F0 Việt Nam đẩy VN-Index từ ~600-650 lên trên 900 điểm; nhiều người mua đỉnh 900 rồi bán đáy 660
    • Ví dụ tương tự Mỹ: nền tảng Robinhood miễn phí hoa hồng thu hút hàng triệu nhà đầu tư mới trong đại dịch

Backlinks