Thị trường trái phiếu doanh nghiệp

6 min read

Key takeaway

Hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tập trung giúp tăng tính minh bạch và thanh khoản, giảm rủi ro cho nhà đầu tư so với giao dịch OTC phi tập trung trước đây.

WHAT

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp là nơi doanh nghiệp huy động vốn dài hạn qua phát hành trái phiếu - không qua ngân hàng. Trái phiếu riêng lẻ phát hành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, phân biệt với trái phiếu phát hành ra công chúng (có prospectus). Hệ thống giao dịch tập trung qua HNX giúp chuẩn hóa và kiểm soát thị trường thứ cấp.

WHY/HOW

Giai đoạn 2019-2022, thị trường TPDN Việt Nam tăng trưởng nóng và bộc lộ nhiều rủi ro (thiếu minh bạch, phát hành lách luật). Vận hành hệ thống giao dịch tập trung tại HNX từ 2023 là biện pháp tái cấu trúc: buộc giao dịch thứ cấp qua hệ thống minh bạch, dễ giám sát, tạo nền tảng cho thị trường sơ cấp phát triển bền vững.

Trước Nghị định 163/2018, thị trường TPDN Việt Nam gần như không tồn tại (chỉ ngân hàng/định chế tài chính phát hành); năm 2019 được xem là năm “bùng nổ” của TPDN, quy mô tăng lên gần 800 nghìn tỷ đồng vào 2020. Phát hành riêng lẻ (dưới 100 nhà đầu tư) không bắt buộc công bố thông tin đại chúng, nên tổ chức phát hành thường bán buôn cho ngân hàng/CTCK rồi các tổ chức này bán lẻ lại cho cá nhân - tạo khoảng cách thông tin giữa người mua cuối và nhà đầu tư sơ cấp.

Notes

  • 2023-09

    • Quỹ TP ở VN trung bình lợi tức khoảng 9%/năm (các quỹ VINACAPITAL, DRAGON CAPITAL khá ổn định; TCBF có cú sụt giảm 11/2022 khá căng)
    • 2023: Ngân hàng là tổ chức phát hành trái phiếu nhiều nhất; dự báo 2024 ngân hàng sẽ phát hành TP nhiều hơn nữa với lợi tức cao hơn lãi suất tiết kiệm 12 tháng khoảng 1-2%
    • Theo Vietnam Investors Service, quy mô TPDN đang lưu hành đạt đỉnh khoảng 1.400-1.600 nghìn tỷ VND (dữ liệu đến 11/2023); tỷ lệ chậm trả TPDN đạt đỉnh khoảng 12-14%, giá trị trái phiếu rủi ro cao phát sinh mới đang giảm dần từ Q1-22 cho thấy rủi ro hệ thống đang cải thiện
    • Khoảng 14.5% lượng trái phiếu phát hành bị chậm trả lãi và gốc (vỡ nợ), so với trung bình thế giới cùng giai đoạn là 17.5%; nhóm vỡ nợ nhiều nhất là Bất động sản, sau đó là Xây dựng rồi Tiện ích
    • Cách xử lý vỡ nợ TPDN BĐS: kéo dài thời gian trả nợ, nhà nước bơm tín dụng kích thích người dân mua nhà để DN BĐS có dòng tiền trả nợ
    • Các tổ chức phát hành dạng SPE (Special Purpose Entities, lập ra chỉ để huy động vốn) có tỷ lệ vỡ nợ lên tới 54%, cần đặc biệt chú ý chất lượng khi TP được phát hành bởi SPE
    • TPDN chiếm khoảng 15% cơ cấu huy động vốn nội địa của hệ thống ngân hàng VN giai đoạn 2017-2023, vẫn là kênh huy động vốn dài hạn quan trọng bên cạnh tín dụng thông thường và phát hành cổ phiếu

  • 2023-07

    • HNX chuẩn bị vận hành hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ từ 19/7/2023; đã hoàn thành 2 đợt kiểm thử và cấp chứng chỉ cho người dùng

  • 2023-06

    • Trái phiếu riêng lẻ chiếm ~95% tổng thị trường trái phiếu Việt Nam, trái phiếu phát hành công chúng chỉ ~5%
    • Quý 1/2023 khối lượng phát hành TPDN riêng lẻ rất thấp, chủ yếu là tín phiếu NHNN và trái phiếu chính phủ
    • Quý 2-3/2023 là cao điểm đáo hạn TPDN, đặc biệt nhóm bất động sản

  • 2022-09

    • Nghị định 65/2022 ban hành sửa đổi Nghị định 153/2020: bổ sung tiêu chí nhà đầu tư chuyên nghiệp (năng lực tài chính hoặc trình độ), tăng minh bạch sử dụng vốn phát hành

  • 2022-04

    • Thủ tướng ra công điện 304 (07/04/2022) và tái chỉ đạo 12/04/2022: yêu cầu NHNN, Bộ Tài chính, Bộ Công an phối hợp chấn chỉnh và ổn định hoạt động TPDN, đảm bảo an toàn-minh bạch-lành mạnh, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư

  • 2022-01

    • Cuối 2021: tổng dư nợ TPDN ~1,2 triệu tỷ; ngân hàng chiếm 1/3, doanh nghiệp thực ~800.000 tỷ
    • Phát hành đại chúng chỉ chiếm 2,6%; thị trường thiếu hàng TPDN chất lượng cao niêm yết
    • Nghị định 153 (8/2021): nhà đầu tư TPDN riêng lẻ phải là nhà đầu tư chuyên nghiệp (cổ phiếu/TP niêm yết >2 tỷ hoặc thu nhập chịu thuế >1 tỷ)
    • Dự báo 2022: Nghị định mới siết chặt hơn Nghị định 153; bùng nổ phát hành đại chúng niêm yết
    • Xuất hiện 3 công ty xếp hạng tín nhiệm nội địa (VIS Rating, Saigon Rating, FiinRatings)
    • ‘Trái phiếu 3 không’: không tài sản đảm bảo, không xếp hạng tín nhiệm, không bảo lãnh - rủi ro cao; chỉ số an toàn: D/E <2x, DSCR >2,5-3,5x

  • 2020-11

    • Nghị định 81/2020 (sửa Nghị định 163/2018) có hiệu lực từ 1/9/2020, siết điều kiện phát hành TPDN riêng lẻ: tổng khối lượng phát hành tối đa 5 lần vốn chủ sở hữu (dự thảo ban đầu chỉ đề xuất 3 lần), mỗi đợt hoàn thành trong 90 ngày, cách đợt sau tối thiểu 6 tháng, thời hạn công bố thông tin trước phát hành rút từ 10 ngày xuống 3 ngày
    • Tháng 9/2020: HNX ghi nhận 30 đợt phát hành TPDN riêng lẻ thành công, giá trị 10.500 tỷ đồng (lũy kế 9 tháng 166 đợt trong tổng 222 đợt đăng ký); tỷ trọng nhóm bất động sản giảm từ 31% (tháng 7/2020) xuống chỉ 1,43% (tháng 9/2020), trong khi lũy kế 9 tháng nhóm bất động sản vẫn chiếm 40,83% tổng giá trị phát hành riêng lẻ
    • Trước Nghị định 163/2018, thị trường TPDN Việt Nam gần như không tồn tại (chỉ có ngân hàng/định chế tài chính phát hành); năm 2019 được xem là năm “bùng nổ” của TPDN, quy mô tăng lên gần 800 nghìn tỷ đồng vào 2020

Backlinks