Sở hữu chéo ngân hàng

4 min read

Key takeaway

Sở hữu chéo ngân hàng tạo rủi ro hệ thống khi tiền huy động từ đại chúng bị cho vay tập trung vào các công ty sân sau của cùng ông chủ; Luật TCTD sửa đổi 2024 siết giới hạn và mở rộng định nghĩa người liên quan để kiểm soát thực chất.

WHAT

Sở hữu chéo ngân hàng là tình trạng một cá nhân hoặc nhóm người liên quan kiểm soát cổ phần lớn tại ngân hàng, đồng thời kiểm soát các doanh nghiệp vay vốn từ chính ngân hàng đó. Về hình thức, tỷ lệ sở hữu có thể nằm trong ngưỡng pháp lý, nhưng thực chất một cá nhân chi phối toàn bộ dòng tín dụng qua mạng lưới người thân và công ty liên quan.

WHY/HOW

Ngân hàng là tổ chức đại chúng vì huy động tiền từ hàng triệu người gửi tiền. Khi dòng vốn đại chúng đó chảy ưu tiên vào các dự án của chính ông chủ ngân hàng (công ty sân sau), rủi ro tập trung cực lớn - nếu dự án thất bại, cả ngân hàng và người gửi tiền đều chịu thiệt. Kiểm soát sở hữu chéo bằng cách: (1) hạ ngưỡng sở hữu tối đa, (2) mở rộng định nghĩa ‘người liên quan’ ra tất cả họ hàng, (3) giám sát thực chất thay vì chỉ xem con số hình thức.

Notes

  • 2024-02

    • Luật TCTD 2024 giảm giới hạn sở hữu: cổ đông tổ chức + người liên quan từ 15% xuống 10%, nhóm cổ đông liên quan từ 20% xuống 15% vốn điều lệ - nhằm hạn chế sở hữu chéo
    • Hiệu lực 1/7/2024; yêu cầu cổ đông vượt trần phải thoái vốn về mức quy định trong lộ trình chuyển tiếp

  • 2024-01

    • Luật TCTD sửa đổi 2024: cá nhân tối đa 5% (giữ nguyên), tổ chức từ 15% giảm còn 10%, nhóm liên quan từ 20% giảm còn 15%
    • Vụ SCB là ví dụ điển hình: mọi chỉ số sở hữu đều hợp lệ trên giấy tờ nhưng thực chất một cá nhân kiểm soát toàn bộ
    • Luật mở rộng ‘người liên quan’ để bao gồm ông bà nội ngoại, cô dì chú bác, cháu - không chỉ vợ chồng con
    • Luật TCTD sửa đổi được thông qua cùng đợt Luật Đất đai (kỳ họp bất thường 1/2024); chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh nội dung căn bản là xử lý nợ xấu và sở hữu chéo

  • 2023-07

    • Dự thảo Luật TCTD sửa đổi 2023: cá nhân từ 5% xuống 3%, tổ chức từ 15% xuống 10%, nhóm liên quan từ 20% xuống 15% vốn tự có
    • Cơ chế lách quy định vốn điều lệ 3.000 tỷ (Nghị định 141/2006): ngân hàng lập công ty vệ tinh phát hành trái phiếu, ngân hàng khác mua trái phiếu đó, tiền đó mua cổ phần phát hành thêm - tạo vốn ảo không liên quan thị trường
    • “Ông bầu” bóng đá được nhắc đến như điển hình kiểm soát ngân hàng qua mạng lưới pháp nhân, để lại hệ lụy kéo dài đến 2023

  • 2023-02

    • Ngân hàng là công ty đại chúng bất kể số cổ đông: vì huy động tiền từ hàng triệu người gửi - tiêu chí đại chúng hoàn toàn độc lập với số lượng cổ đông
    • Cơ chế vốn ảo qua sở hữu chéo: ngân hàng A phát hành trái phiếu, ngân hàng B mua - tiền đó mua cổ phiếu phát hành thêm; vốn phình to nhưng là vốn khống
    • Nhiều ngân hàng rơi vào kiểm soát đặc biệt (ngân hàng 0 đồng) chính do phục vụ cho một ông chủ thay vì chức năng trung gian tài chính đúng nghĩa
    • 7-8 năm gần đây (tính từ 2023): NHNN và NHTM đã xử lý tốt sở hữu chéo, đáp ứng yêu cầu loại bỏ vốn khống theo Basel II

Backlinks