IPO

7 min read

Key takeaway

IPO là lần đầu tiên một doanh nghiệp chào bán cổ phiếu ra công chúng, biến nó thành công ty đại chúng và mở đường niêm yết để nhà đầu tư dễ tiếp cận.

WHAT

IPO (Initial Public Offering) là quá trình một doanh nghiệp chưa niêm yết chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng, trở thành doanh nghiệp đại chúng, sau đó niêm yết trên sàn để cổ phiếu được giao dịch.

WHY/HOW

IPO là kênh huy động vốn chủ sở hữu quan trọng, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn thay vì chỉ dựa vào vốn vay. Đồng thời IPO tăng nguồn cung hàng hóa cho thị trường chứng khoán - điều kiện cần để thu hút dòng vốn (đặc biệt vốn ngoại khi nâng hạng) và tăng vốn hóa thị trường. Với nhà đầu tư, IPO là cơ hội đồng hành cùng doanh nghiệp từ giai đoạn đầu để hưởng tăng trưởng dài hạn. Tuy nhiên IPO thành công hay không phụ thuộc rất nhiều vào tâm lý nhà đầu tư tại thời điểm chào bán - nhà đầu tư sẽ xem xét kỹ tình hình kinh doanh thực tế, công nghệ, năng lực bán hàng, tiềm năng thị trường và thương hiệu, không chỉ dựa vào hình ảnh truyền thông. Bài học WeWork cho thấy định giá kỳ vọng cao trước IPO có thể sụp đổ nhanh nếu thị trường không tin vào mô hình kinh doanh.

Notes

  • 2026-07

    • Làn sóng IPO thứ ba tại Việt Nam (sau làn sóng 2007 hậu WTO và làn sóng 2017 với ngân hàng TMCP/Vingroup/dầu khí): ngoài ngân hàng đầu tư và công ty chứng khoán, mở rộng sang hạ tầng, giải trí, dịch vụ tiêu dùng, bán lẻ - đã và đang chuẩn bị lên sàn trong những năm tới
    • Mục đích: (1) mở nguồn hàng cổ phiếu chất lượng cho thị trường sau nâng hạng; (2) tăng huy động vốn chủ, bổ sung cho kênh vốn nợ (tín dụng ngân hàng); (3) chuẩn hóa doanh nghiệp trên thị trường tư nhân; (4) giúp dòng vốn ngoại tiếp xúc thị trường Việt Nam nhiều hơn

  • 2026-06

    • Giá IPO luôn bằng hoặc cao hơn giá trị thực: công ty thuê tổ chức bảo lãnh để chào mời quỹ/NĐT lớn, bán với giá kỳ vọng cao nhất, có thể hoãn IPO nếu không đạt giá - NĐT nhỏ lẻ nên chờ sau IPO để giá điều chỉnh về giá trị thực mới mua.

  • 2026-05

    • Việt Nam đã trải qua ba làn sóng IPO: 2007 (hậu gia nhập WTO - Vietcombank, VietinBank, FPT, Vinamilk, Masan, Hòa Phát; huy động ~5% GDP, vốn hóa TTCK ~35% GDP), 2016-2017 (ngân hàng TMCP và bất động sản - Techcombank, VPBank, HDBank, TPBank, hệ sinh thái Vingroup, dầu khí BSR/PLX; huy động ~4-5% GDP, vốn hóa lên 75% GDP), và làn sóng thứ ba đang bắt đầu.
    • Luật chứng khoán mới rút thời gian niêm yết sau IPO từ 90 ngày xuống 30 ngày.
    • Trước IPO thường có giai đoạn pre-IPO: tái cấu trúc doanh nghiệp, chuẩn hóa bảng cân đối kế toán đủ điều kiện ra thị trường vốn.

  • 2023-08

    • VNG nộp form F-1 lên SEC để IPO trên NASDAQ (dự kiến chào bán 21,68 triệu cổ phiếu Class A); trụ sở pháp lý đặt tại Cayman Islands để thuận lợi huy động vốn quốc tế
    • Tại Mỹ: IPO đồng nghĩa niêm yết ngay lập tức (khác VN: 90 ngày sau IPO mới phải niêm yết)
    • Quy mô thị trường NASDAQ áp đảo: 1 phiên giao dịch VFF (VinFast) ~200 triệu USD (~5.000 tỷ VND) - gần 1/3 thanh khoản cả thị trường VN (~18.000 tỷ/ngày)
    • So sánh: Sea Limited (Garena/Shopee) - mô hình tương tự VNG (game → media → ecommerce), được Tencent hỗ trợ, IPO năm 2017 thu 884 triệu USD

  • 2022-12

    • 3 phương thức IPO: đấu giá (auction) - nhà đầu tư cá nhân tham gia được; chào bán giá cố định (fixed price); dựng sổ (book building) - chỉ dành cho nhà đầu tư tổ chức
    • Tại VN: đấu giá là phương thức phổ biến nhất, đặc biệt với cổ phần hóa DNNN - thực hiện tại HNX
    • Dựng sổ chiếm >70% IPO toàn cầu; tại VN chỉ các công ty lớn (BĐS, tập đoàn) dùng phương thức này
    • Tại VN: sau IPO 90 ngày mới phải niêm yết (khác Mỹ: IPO = niêm yết ngay)
    • VinFast nộp Form F-1 lên SEC ngày 7/12/2022 để IPO NASDAQ mã VFF; Citi + Morgan Stanley làm ngân hàng dựng sổ chính
    • NASDAQ Global Select Market có 4 bộ tiêu chuẩn tài chính: (1) Lợi nhuận: lãi trước thuế 3 năm >27,5M + vốn hóa >110M; (3) Vốn hóa+doanh thu: vốn hóa >90M; (4) Tài sản+vốn CSH: tổng tài sản >55M
    • Tiêu chí thanh khoản NASDAQ: >=450 cổ đông lot-chẵn hoặc >=2.200 cổ đông; cổ phiếu lưu hành >1,25 triệu; giá trị lưu hành >$45M; thời gian xét duyệt 4-6 tuần
    • Luật chứng khoán Việt Nam không cho phép công ty có lỗ lũy kế IPO - lý do cốt lõi VinFast chọn NASDAQ

  • 2021-10

    • Pi Travel lên kế hoạch niêm yết sau khi tái cấu trúc; người sáng lập coi niêm yết là cột mốc bắt buộc để vận hành công ty theo đúng chuẩn quản trị đại chúng
    • Niêm yết mang lại: tiếp cận vốn rộng, tăng uy tín, tạo thanh khoản cho cổ đông hiện hữu, buộc xây dựng hệ thống quản trị chuẩn

  • 2021-04

    • Tin Bloomberg/Reuters (4/2021): VinFast dự kiến IPO trên sàn New York, huy động 2 tỷ USD, định giá công ty 50-60 tỷ USD; cổ phiếu VIC tăng trần lên 103.000đ/cp cùng ngày
    • VinFast chọn IPO ở Mỹ thay vì Việt Nam vì HOSE yêu cầu doanh nghiệp niêm yết phải có lãi (quy định ROE tối thiểu ~5%), trong khi VinFast dự kiến 5 năm nữa mới hòa vốn EBITDA - không đủ điều kiện niêm yết đại chúng tại VN; thị trường Mỹ không có tiêu chuẩn lợi nhuận khắt khe như vậy, nhiều công ty lỗ vẫn IPO định giá hàng chục tỷ USD (vd Uber)
    • Bài học WeWork: từng được định giá tới 40 tỷ USD dựa trên kỳ vọng mô hình chia sẻ văn phòng, nhưng IPO thất bại phải dừng lại, sau đó định giá rơi xuống còn vài tỷ USD dù vẫn nắm nhiều bất động sản tại các thành phố lớn

Backlinks