Cán cân thương mại và tỷ giá

6 min read

Key takeaway

Cán cân thương mại (xuất - nhập khẩu hàng hóa) là một trong hai driver cơ bản của tỷ giá cùng với chênh lệch lãi suất - khi nhập siêu, nhu cầu ngoại tệ tăng và tạo sức ép tỷ giá ngay cả khi chênh lệch lãi suất đã thu hẹp.

WHAT

Tỷ giá bị tác động bởi hai vế chính:

  • Vế giá (price): chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền - chênh lệch cao thì đồng lãi suất thấp bị bán
  • Vế lượng (quantity): luồng thanh toán từ thương mại - nhập siêu đồng nghĩa cần mua ngoại tệ nhiều hơn để thanh toán Khi phân tích tỷ giá, cần xem xét cả hai vế: chênh lệch lãi suất có thể thu hẹp (giảm áp lực) nhưng nếu cán cân thương mại xấu đi (tăng áp lực), tỷ giá vẫn có thể tăng. Nguồn dữ liệu: Tổng cục Hải quan (cập nhật 2 tuần/lần) và Tổng cục Thống kê (số liệu tháng chính thức).

WHY/HOW

Nhà đầu tư dùng chỉ tiêu này để dự báo xu hướng tỷ giá ngắn và trung hạn. Khi cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu bền vững, NHNN cần bán ngoại tệ để bình ổn, làm cạn dần dự trữ ngoại hối. Nếu dự trữ giảm mà nhập siêu tiếp tục, VND mất giá là không tránh khỏi. Ngược lại, xuất siêu mạnh tạo dư cung USD, hỗ trợ VND và dự trữ ngoại hối. Lưu ý tính chu kỳ: tháng 5 hàng năm thường nhập khẩu cao hơn xuất khẩu do chu kỳ sản xuất - cần so sánh cùng kỳ năm trước để tránh hiểu nhầm.

Notes

  • 2024-06

    • Tháng 5/2024 Việt Nam bắt đầu nhập siêu (cán cân thương mại hàng hóa âm) sau giai đoạn xuất siêu
    • Chênh lệch lãi suất USD-VND đã thu hẹp nhưng nhập siêu tiếp tục tạo sức ép tỷ giá từ phía lượng
    • Chuyên gia dự báo tỷ giá có thể tăng thêm ~1% (lên khoảng 25.750 VND/USD) nếu nhập siêu tiếp diễn
    • NHNN can thiệp mạnh bằng cách bán USD cho ngân hàng thương mại để ổn định thị trường

  • 2024-05

    • Kỳ 1 tháng 5/2024: xuất khẩu 14,64 tỷ USD, nhập khẩu 17,26 tỷ USD, thâm hụt 2,63 tỷ USD
    • So sánh: kỳ 1 tháng 4/2024 cũng âm nhưng cả tháng 4 vẫn xuất siêu 1,07 tỷ USD (kỳ 2 bù đắp)
    • Kim ngạch xuất nhập khẩu 1 tháng ~61 tỷ USD; tháng 5 có tính chu kỳ nhập siêu nhiều năm liên tiếp
    • Khu vực trong nước thâm hụt lớn hơn; khu vực FDI chỉ âm 0,4 tỷ USD do cân bằng xuất-nhập nội bộ

  • 2023-08

    • 7 tháng 2023: Việt Nam xuất siêu ~15 tỷ USD; xuất khẩu giảm 10,6% nhưng nhập khẩu giảm mạnh hơn 17,1% - xuất siêu do nhập khẩu co lại chứ không phải xuất khẩu tăng
    • Rủi ro tỷ giá: lãi suất VND liên ngân hàng rất thấp trong khi ngân hàng tích cực mua USD đẩy lãi suất USD lên, chênh lệch lãi suất thu hẹp
    • Nghịch lý: xuất siêu 20,19 tỷ USD (8T/2023) mà tỷ giá vẫn tăng tiệm cận 25.000 VND/USD
    • Lý do: cán cân thương mại chỉ là 1 thành phần của BOP; cán cân dịch vụ, thu nhập, vốn, tài chính cộng lại có thể âm
    • Nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu tạo cầu USD ngắn hạn (NK phục hồi là tín hiệu sản xuất hồi phục)
    • Chênh lệch lãi suất USD-VND lớn: ngân hàng thương mại có động cơ mua USD tích trữ - tạo thêm cầu USD ngoài thương mại
    • Phân biệt: tỷ giá ngân hàng thương mại vs tỷ giá tự do vs tỷ giá trung tâm NHNN (biên độ ±5%)

  • 2023-06

    • Xuất siêu 9,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2023 nhưng xuất khẩu giảm 11,6%, nhập khẩu giảm 17,9% - xuất siêu do nhập giảm nhanh hơn, không phải xuất tăng
    • Tỷ giá bình quân mua-bán ngân hàng thương mại ~23.400 VND/USD - xấp xỉ giá mua của NHNN, NHNN vẫn có thể mua USD
    • Tỷ giá tự do thấp hơn tỷ giá bán ngân hàng thương mại - không có áp lực đầu cơ tỷ giá
    • Thặng dư thương mại + FDI giải ngân ổn định làm tỷ giá miễn nhiễm với chênh lệch lãi suất VN-Mỹ (lãi suất VN thấp hơn Mỹ tất cả kỳ hạn)

  • 2023-02

    • Cán cân thương mại T1/2023: thặng dư 656 triệu USD (số liệu Hải quan) - cho thấy luồng USD về là có thực
    • Kết luận: áp lực tỷ giá tháng 2/2023 thuần từ carry trade tài chính, chưa phải từ nhu cầu USD nhập khẩu thực
    • Hệ quả: áp lực này có thể bị triệt tiêu bằng chính sách (tín phiếu hút VND) - không có tính hệ thống như giai đoạn tháng 11/2022
    • Nguồn dữ liệu: Tổng cục Hải quan cập nhật 2 tuần/lần, Tổng cục Thống kê cho số liệu tháng chính thức

  • 2022-12

    • Việt Nam xuất siêu 7 năm liên tiếp; năm 2022 XNK đạt 732 tỷ USD (+10%), cán cân thương mại dương ~10 tỷ USD
    • Q3/2022 số liệu xấu nhưng tháng 11-12 phục hồi tích cực - yếu tố nền cơ bản hỗ trợ VND
    • Kỳ vọng 2023: cán cân thương mại tiếp tục xuất siêu - bộ đệm vĩ mô bền vững cho tỷ giá ổn định
    • FDI là cấu phần cán cân vốn, cần nhìn tổng thể (thương mại + vốn + kiều hối) thay vì chỉ 1 yếu tố

  • 2021-01

    • Năm 2020 Việt Nam xuất siêu kỷ lục ~20 tỷ USD; kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng ~120% từ 2013-2020
    • 2015 là năm cuối Việt Nam nhập siêu; từ 2016 liên tục xuất siêu
    • Top đối tác xuất khẩu: Mỹ (~77 tỷ USD), ASEAN, EU; nhập siêu chủ yếu từ Trung Quốc và ASEAN
    • Điện thoại-linh kiện: xuất 50,88 tỷ nhưng nhập linh kiện chỉ 16,56 tỷ - giá trị gia tăng Việt Nam cao trong chuỗi Samsung/FDI
    • Cơ cấu thương mại quyết định đồng tiền nào tạo rủi ro: xuất siêu sang Mỹ (thu USD) nhưng nhập siêu từ Nhật/Trung Quốc (chi JPY/CNY)

Backlinks