Bảo hiểm tiền gửi

4 min read

Key takeaway

Bảo hiểm tiền gửi là cơ chế nhà nước đảm bảo người gửi tiền không mất tiền khi ngân hàng sụp đổ, ngăn chặn bank run và ổn định hệ thống tài chính.

WHAT

Bảo hiểm tiền gửi (Deposit Insurance) là chương trình chính phủ bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng đến một mức nhất định (Mỹ: 250.000 USD qua FDIC; VN: 125 triệu VND từ 12/2021). Khi ngân hàng mất khả năng thanh toán, cơ quan bảo hiểm hoàn trả tiền gửi cho khách hàng. Ngoài chi trả, còn có chức năng xử lý ngân hàng có vấn đề (ngân hàng bắc cầu). Người gửi tiền khác người cho vay (mua trái phiếu): người gửi tiền có thể rút bất kỳ lúc nào, người cho vay phải chờ đáo hạn.

WHY/HOW

Nếu người gửi tiền không tin tưởng ngân hàng sẽ sụp đổ là được bảo vệ, họ đồng loạt rút tiền (bank run) dẫn đến khủng hoảng thanh khoản ngay cả ngân hàng lành mạnh. Vì vậy cam kết của chính phủ về bảo vệ tiền gửi mang chức năng phòng ngừa nguy cơ hệ thống. Khi bảo hiểm chỉ bảo vệ dưới 250k USD, các khách hàng lớn rút tiền khỏi ngân hàng nhỏ sang ngân hàng SIFI được coi là ‘too big to fail’. Hoạt động theo 4 mô hình từ thấp đến cao: (1) chỉ chi trả (payout), (2) chi trả quyền hạn mở rộng, (3) kiểm tra chi phí thấp nhất (least cost resolution), (4) giảm thiểu rủi ro (risk minimizer). VN đang áp dụng mô hình 2. Quỹ an toàn hình thành từ phí bảo hiểm do ngân hàng đóng.

Notes

  • 2023-07

    • Theo pháp luật Việt Nam: không tồn tại cam kết lợi nhuận - kể cả tiền gửi ngân hàng chỉ là hợp đồng tiền gửi (không phải bảo đảm lợi nhuận); các app đầu tư thường dùng cụm ‘hợp đồng hợp tác đầu tư’
    • Bảo hiểm tiền gửi ra đời để chuyển rủi ro ngân hàng phá sản sang bên thứ ba - vì ngân hàng vẫn có xác suất phá sản dù nhỏ

  • 2023-03

    • Sau sụp đổ SVB và Signature Bank, Mỹ bảo vệ toàn bộ tiền gửi (kể cả trên 250k USD) ngoài giới hạn FDIC thông thường
    • Bộ trưởng Yellen phát biểu không có blanket guarantee - tạo xung đột tín hiệu với phát biểu của Powell
    • Làn sóng rút tiền từ ngân hàng nhỏ sang SIFI (ngân hàng hệ thống) xảy ra tương tự như ở Việt Nam trước đây (rút khỏi ngân hàng nhỏ sang big 4)
    • FDIC bảo hiểm tiền gửi tối đa 250.000 USD/tài khoản; 90% tiền gửi SVB vượt mức này do chủ yếu là doanh nghiệp startup
    • Fed + Treasury bảo vệ toàn bộ người gửi tiền kể cả trên 250.000 USD thông qua Bank Term Funding Program (BTFP) - ngoài giới hạn FDIC thông thường
    • Mục tiêu chính: ngăn lan rộng bank run sang ngân hàng khác (systemic risk); ưu tiên người gửi tiền trước cổ đông và chủ nợ
    • Việt Nam: bảo hiểm tiền gửi tối đa 125 triệu VND - thấp so với thực tế số dư tiền gửi phổ biến của dân

  • 2022-10

    • NHNN cam kết đảm bảo tiền gửi tại SCB và các ngân hàng trong mọi trường hợp (10/2022), giúp lượng tiền gửi ngày vào SCB phục hồi từ 1.600 tỷ lên 6.000 tỷ đồng
    • FDIC (Mỹ, 1933): chưa người gửi tiền nào mất tiền dù hơn 1.000 ngân hàng phá sản năm 2008-2009
    • VN: hạn mức bảo hiểm tăng từ 30 triệu → 50 triệu → 75 triệu → 125 triệu (12/2021, QĐ 32)
    • Quỹ an toàn bảo hiểm tiền gửi VN: ~75.000 tỷ (2021)
    • Chỉ bảo hiểm tiền gửi VND cá nhân, không bảo hiểm ngoại tệ
    • NHNN khẳng định tiền gửi tại SCB và tất cả ngân hàng thương mại được nhà nước đảm bảo trong mọi trường hợp sau khi SCB bị kiểm soát đặc biệt
    • Cam kết công khai của NHNN giúp ngăn chặn làn sóng rút tiền lan rộng sang các ngân hàng khác

Backlinks