Tương quan vàng - chứng khoán

6 min read

Key takeaway

Vàng và chứng khoán thường biến động ngược chiều nhau trong các giai đoạn bất ổn: khi thị trường cổ phiếu sụt giảm, dòng tiền chuyển sang vàng như tài sản trú ẩn. Tuy nhiên tương quan này không bất biến - trong khủng hoảng thanh khoản cực độ hoặc khi USD suy yếu mạnh, cả hai có thể đồng pha, và trong các đợt bán tháo cấp tập nhà đầu tư có thể bán cả vàng để lấy tiền mặt.

WHAT

Tương quan nghịch (negative correlation) giữa vàng và chứng khoán mô tả xu hướng hai loại tài sản này biến động ngược chiều nhau. Khi thị trường cổ phiếu sụt giảm, giá vàng có xu hướng tăng và ngược lại. Tương quan này không phải luôn tuyệt đối (-1): (1) Khi USD yếu do QE hay kỳ vọng hạ lãi suất, cả vàng lẫn chứng khoán có thể cùng tăng đồng pha. (2) Trong các đợt khủng hoảng thanh khoản cực độ (fire sale), nhà đầu tư tổ chức buộc phải bán cả vàng - tài sản thanh khoản cao dễ bán nhất - để bù margin call hoặc tái phân bổ sang tiền mặt, khiến vàng và cổ phiếu cùng giảm. Vàng cũng được giữ trong danh mục như công cụ đa dạng hóa, nên khi cổ phiếu lao dốc mạnh, vàng đôi khi bị bán đầu tiên thay vì tăng.

WHY/HOW

Cơ chế chủ đạo là dịch chuyển khẩu vị rủi ro (risk-off/risk-on): khi nhà đầu tư lo ngại rủi ro (bất ổn địa chính trị, nguy cơ suy thoái, đình lạm, mất niềm tin vào chính sách), họ rút vốn khỏi tài sản rủi ro (cổ phiếu) và chuyển vào tài sản trú ẩn (vàng). Dòng tiền này tạo áp lực bán cổ phiếu và áp lực mua vàng đồng thời. Ngược lại, khi kinh tế tăng trưởng (risk-on), cổ phiếu hấp dẫn hơn vàng vì vàng không sinh dòng tiền. Một cơ chế thứ hai chi phối các giai đoạn đồng pha là chu kỳ USD: khi đồng đô la yếu (lãi suất thấp, QE), mọi tài sản định giá bằng USD - cả vàng lẫn cổ phiếu - tăng đồng pha; yếu tố đầu cơ margin cao ở vàng và crypto khuếch đại hiệu ứng này khi chi phí vay giảm. Tương quan mạnh nhất trong các giai đoạn: bất ổn địa chính trị, nguy cơ suy thoái, đình lạm. Ứng dụng danh mục: nhà đầu tư giữ cả vàng lẫn cổ phiếu có hiệu ứng đệm tự nhiên - phần vàng bù trừ khi cổ phiếu giảm, giúp tổng tài sản ổn định hơn; tỷ trọng vàng 10-15% trong danh mục là mức thường được tham chiếu.

Notes

  • 2023-12

    • Câu hỏi điển hình: “tại sao giai đoạn gần đây vàng (an toàn), chứng khoán (rủi ro) và crypto đều tăng cùng lúc?” - cùng tăng chỉ xảy ra trong khoảng thời gian rất ngắn khi DXY suy yếu do kỳ vọng hạ lãi suất Fed
    • Bằng chứng 3 tháng (9-12/2023): VN-Index giảm từ 1.250 xuống 1.120 (-130 điểm) trong khi vàng tăng - phân hóa rõ
    • Vàng tăng mạnh cùng thời điểm chứng khoán quốc tế tích cực (Dow Jones lập đỉnh mới, DXY hạ nhiệt) - phá vỡ quan niệm “vàng tăng khi chứng khoán giảm”
    • Bằng chứng lịch sử đồng pha: 2009-2013 Fed QE - cả hai cùng tăng; 2016-2019 Fed tăng lãi suất - cả hai cùng tăng; 2020 Covid - cả hai giảm rồi cùng phục hồi; 2022 Fed thắt chặt - cả hai cùng giảm
    • Cơ chế USD: khi đồng đô la yếu (lãi suất thấp, QE) mọi tài sản định giá bằng USD tăng đồng pha; yếu tố đầu cơ margin cao ở vàng/crypto khuếch đại hiệu ứng này khi chi phí vay giảm
    • Nhiều nguyên lý kinh tế cổ điển không còn đúng: lãi suất thực âm (Nhật: -0,1% vs lạm phát 3,2%); tài sản rủi ro và tài sản trú ẩn đều phụ thuộc vào giá trị đồng USD là cơ chế chính chi phối

  • 2021-01

    • Khi Đảng Dân chủ chắc chắn kiểm soát Thượng viện và gói kích thích ~2.000 USD/người dân được kỳ vọng, dòng tiền rút khỏi vàng (từ 1.960 về 1.820 USD) chảy vào chứng khoán
    • Bạo loạn Capitol 6/1/2021 làm rõ kết quả bầu cử - kết thúc sự bất định ⇒ chứng khoán được ưu tiên hơn vàng trong ngắn hạn
    • Vàng và chứng khoán có thể cùng tăng trong giai đoạn lạm phát + bơm tiền, nhưng ngắn hạn thường đảo chiều nhau khi khẩu vị rủi ro thay đổi

  • 2020-09

    • Ngày 22/09/2020: Dow Jones giảm 509 điểm xuống 27.147, Hang Seng giảm 233 điểm (~1%), vàng giảm xuống dưới $1895 cùng ngày - minh họa rõ cơ chế bán vàng lấy tiền mặt bù lỗ cổ phiếu

  • 2020-07

    • Ngày 27/7/2020: VN-Index -5.61% trong khi vàng thế giới đạt 1,935 USD/oz (+1.8% trong 24h) - minh họa tương quan nghịch điển hình
    • Vàng Việt Nam đạt 56.3 triệu đồng/lượng cùng ngày, kitco.com bị sập vì lượng truy cập đột biến

  • unknown

    • Biểu đồ 1973-2019 (S&P 500 vs Gold): cả hai tăng song hành đến cuối thập niên 1990, sau đó S&P 500 vượt trội - đạt ~3.000 điểm năm 2019 trong khi vàng ~1.500 USD/oz; dài hạn cổ phiếu có lợi nhuận vượt trội so với vàng
    • Vàng có 2 giai đoạn tăng mạnh nổi bật: đầu thập niên 1980 và 2008-2012
    • Vàng và thị trường CK thường ngược pha nhau
    • Chu kỳ tương quan đang ngày càng ngắn lại - biến động chu kỳ ngắn hơn so với trước Không phải tương quan âm hoàn hảo (-1) mà là xu hướng ngược chiều trong các giai đoạn biến động lớn. Tương quan này mạnh nhất khi có: bất ổn địa chính trị, nguy cơ suy thoái, đình lạm, mất niềm tin vào chính sách. Quý 1/2025 là case study rõ ràng nhất: vàng +20% vs VN-Index -1%. Tỷ trọng vàng 10-15% trong danh mục giúp danh mục tổng đạt ~5%/quý dù cổ phiếu đi ngang.

Backlinks