Tự chủ nguyên liệu đầu vào ngành commodity

7 min read

Key takeaway

Trong ngành sản xuất hàng hóa cơ bản (commodity), doanh nghiệp tự chủ được nguồn nguyên liệu đầu vào sẽ duy trì biên lợi nhuận ổn định hơn nhiều so với doanh nghiệp phải mua nguyên liệu trên thị trường và chịu rủi ro biến động giá.

WHAT

Tự chủ nguyên liệu đầu vào là việc doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi sản xuất ngược (ví dụ nhà máy luyện thép từ quặng/than thay vì mua phôi/HRC từ bên ngoài) để kiểm soát chi phí đầu vào, giảm phụ thuộc vào biến động giá thị trường nguyên liệu.

WHY/HOW

Ngành commodity (thép, tôn mạ) có đặc tính biên lợi nhuận biến động mạnh theo giá nguyên liệu thế giới vì sản phẩm đầu ra khó tạo khác biệt (đồng nhất hóa). Doanh nghiệp tự chủ nguyên liệu (như HPG với liên hợp gang thép Dung Quất sản xuất từ quặng sắt) cách ly được một phần biến động giá đầu vào, giữ biên lợi nhuận ổn định qua các kỳ (HPG: lợi nhuận gộp 12.600/64.340 tỷ doanh thu, biên ổn định). Ngược lại, doanh nghiệp phải mua nguyên liệu (HSG mua HRC từ thị trường để cán tôn) có biên lợi nhuận bốc - biên lợi nhuận gộp HSG dao động từ đỉnh 23,2% (2016, năm giá nguyên liệu thuận lợi và đầu cơ thành công) xuống chỉ ~4% (2018-2019, giá nguyên liệu bất lợi) rồi phục hồi 16,8% (2020). Kết quả: lợi nhuận của doanh nghiệp tự chủ nguyên liệu dễ dự báo hơn, còn doanh nghiệp phụ thuộc giá thị trường có lợi nhuận biến động mạnh theo chu kỳ giá hàng hóa.

Notes

  • 2026-03

    • VHC tự chủ 70-80% nguyên liệu cá tra (800 ha vùng nuôi, nhà máy thức ăn Feed One 450,000 tấn/năm) trong khi NVL chiếm 73% chi phí sản xuất - mức phụ thuộc NVL cao nhất trong các case đã ghi nhận, tự chủ là lợi thế cạnh tranh cốt lõi
    • Dù chu kỳ ngành cá tra sụt mạnh 2023, VHC duy trì biên LN ròng 9.2% - thấp nhưng không thua lỗ, phản ánh lợi thế tự chủ NVL giúp chịu đựng chu kỳ tốt hơn đối thủ mua ngoài
    • HSG 2025: HRC chiếm 83% chi phí sản xuất tôn mạ - toàn bộ nguyên liệu mua ngoài thị trường, không có upstream tích hợp
    • Thuế CBPG thép HRC Trung Quốc mới áp dụng 2025 khiến HSG mất nguồn HRC nhập khẩu giá rẻ, phải dùng HRC nội địa (HPG) đắt hơn ~15-20 USD/tấn - FPTS dự phóng LNST HSG CAGR -6%/năm từ FY2026-FY2030
    • Đối chiếu: HPG tự sản xuất HRC (Dung Quất) nên chi phí đầu vào ổn định hơn khi có thuế CBPG; HSG là người thua thiệt
    • DGC tự chủ quặng Apatit (80% NVL, khai trường 25 + 19b) nhưng than cốc và lưu huỳnh vẫn nhập khẩu - ví dụ tích hợp ngược một phần: bảo vệ được chi phí đầu vào chính nhưng vẫn chịu biến động giá nguyên liệu quốc tế ở phần còn lại
    • Rủi ro tích hợp ngược không hoàn toàn: khai trường 25 hết hạn 03/2027 - nếu không gia hạn kịp thì mất lợi thế tự chủ nguyên liệu lõi, ảnh hưởng toàn bộ chuỗi sản xuất P4
    • Điện chiếm 30% chi phí NVL của DGC - chi phí không tự chủ được, là rủi ro biên lợi nhuận độc lập với giá hàng hóa

  • 2024-06

    • Thức ăn chăn nuôi (TACN) chiếm 50-60% chi phí nuôi heo - là biến số chi phí lớn nhất, nhạy với giá ngô/đậu nành/lúa mì quốc tế
    • Cơ cấu nguyên liệu TACN: ngô ~30%, đậu nành >20%, lúa mì 10-15% - cả 3 đều phụ thuộc giá hàng hóa quốc tế và tỷ giá
    • DN chăn nuôi niêm yết (DBC, BAF, MML, HAG) đang tích hợp ngược tự sản xuất TACN để kiểm soát FCR và giảm chi phí đầu vào

  • 2024-02

    • MPC: biên lợi nhuận giảm từ ~16% xuống ~10% trong 9T/2023 dù là doanh nghiệp tôm có mô hình tự nuôi trồng (self-farming) - minh chứng rằng tự chủ nguyên liệu bảo vệ biên lợi nhuận nhưng không đủ khi giá bán thị trường sụt giảm do cạnh tranh cấu trúc (Ấn Độ giá thấp hơn)
    • Tôm là hàng hóa xuất khẩu khó tạo khác biệt so với đối thủ chi phí thấp hơn - ngay cả doanh nghiệp tự chủ nguyên liệu cũng bị ép biên khi đối thủ có lợi thế chi phí lớn hơn ở cả khâu nuôi lẫn chế biến
    • FMC (Sao Ta) mở rộng vùng nuôi tôm thông qua tăng vốn điều lệ vào Vĩnh Thuận (trang trại Vinfarm 203 ha, đi vào hoạt động 7/2023) - giúp tăng tỷ lệ nguyên liệu nội địa, giảm phụ thuộc thu mua thị trường
    • FMC xây kho lạnh 3.000 tấn cho nhà máy Nam An và Sao Ta - tự chủ khâu bảo quản, giảm chi phí lưu kho thuê ngoài
    • DGC tự sở hữu 70-80% nguồn quặng apatit đầu vào - nguyên liệu cơ bản cho toàn bộ chuỗi sản xuất phốt pho vàng, axit photphoric và phân bón; phần còn lại mua ngoài, giúp kiểm soát chi phí biến động so với đối thủ không có mỏ

  • 2023-12

    • VHC (cá tra): chuỗi tự chủ hoàn toàn gồm vùng nuôi cá tra + nhà máy thức ăn FeedOne (2022, +50% công suất) + chế biến + kho lạnh - minh họa tự chủ ngành thủy sản sâu hơn FMC (tôm tự nuôi một phần)
    • Chi phí nguyên liệu thức ăn nuôi cá là biến số lớn; VHC dự kiến biên lợi nhuận cải thiện năm 2024 nhờ chi phí thức ăn giảm, trong khi công suất C&G tăng 50% cung cấp thêm đệm lợi nhuận từ mảng biên cao

  • 2023-11

    • HPG mua mỏ Roper Valley (Úc) năm 2021: trữ lượng 320 triệu tấn, công suất 4 triệu tấn/năm - khi đạt công suất = tự chủ ~40% quặng sắt nhu cầu HPG
    • HPG tạm dừng đầu tư Úc năm 2023, ưu tiên Dung Quất 2 - chiến lược công suất thép nội địa được đặt trên tự chủ nguyên liệu

  • 2023-09

    • ANV tự chủ 100% đầu vào cá tra; VHC tự chủ 70% - hai mức độ tích hợp dọc khác nhau trong cùng ngành, ANV phụ thuộc thị trường ít hơn nhưng khả năng linh hoạt mua ngoài khi giá nguyên liệu giảm cũng hạn chế hơn
    • Giá thức ăn cá tra 26% đạm giảm mạnh từ ~13.500-14.000 VND/kg (đầu 2022) xuống ~8.000 VND/kg (T11/2023) - cải thiện biên lợi nhuận đáng kể cho cả doanh nghiệp tự chủ lẫn mua ngoài
    • Giá ngũ cốc (lúa mì, ngô, đậu nành) hạ nhiệt là yếu tố đầu vào chính giảm chi phí TACN - theo dõi tồn kho ngũ cốc toàn cầu để dự phóng chi phí đầu vào ngành thủy sản

  • 2020-11

    • HPG (liên hợp gang thép Dung Quất, tự chủ từ quặng sắt) giữ biên lợi nhuận ổn định (lợi nhuận gộp 12.600/doanh thu 64.340 tỷ) trong khi HSG (mua nguyên liệu HRC từ thị trường) có biên lợi nhuận gộp biến động mạnh: đỉnh 23,2% năm 2016, đáy ~4% năm 2018-2019, hồi phục 16,8% năm 2020

Backlinks