Ponzi

3 min read

Key takeaway

Mô hình Ponzi không có tài sản đầu tư thực - lợi nhuận trả cho người cũ hoàn toàn lấy từ tiền người mới nạp vào. Người vào sớm có thể thực sự nhận tiền, khiến họ vô tình trở thành người bảo vệ kẻ lừa đảo.

WHAT

Ponzi là mô hình tài chính gian lận trong đó tiền của nhà đầu tư mới dùng để trả lợi nhuận cho nhà đầu tư cũ, không có hoạt động đầu tư/kinh doanh thực nào tạo ra lợi nhuận.

WHY/HOW

Mô hình sụp đổ tất yếu khi không đủ người mới tham gia để trả cho người cũ. Dấu hiệu nhận biết: lợi nhuận cao và ổn định bất thường, thiếu minh bạch về cách tạo ra lợi nhuận, áp lực giới thiệu người mới. Người vào sớm được trả tiền thật nên tin tưởng và bảo vệ hệ thống, gây khó khăn cho cảnh báo từ bên ngoài.

Notes

  • 2023-09

    • Biến thể BĐS: lập công ty con với quyền phát triển dự án → phát hành trái phiếu 1.000 tỷ dựa trên định giá ảo lô đất → dùng tiền phát hành dự án mới → phát hành trái phiếu 2.000 tỷ → tích lũy 10 dự án → IPO cổ phiếu → đẩy giá bán cổ phiếu rồi exit; đây là Ponzi kết hợp lừa đảo chứng khoán, không phải mô hình kinh doanh thực

  • 2021-11

    • Trường hợp thực tế 2021 tại VN: app cá cược 3 nút giả danh đầu tư, người dùng được thắng nhỏ ban đầu, sau đó nạp hàng chục triệu thì mất sạch

  • 2021-07

    • FXTradingMarkets sập 29/6/2021: cam kết 1%/ngày, trả lãi bằng token FXT vô giá trị thay vì tiền mặt, một nạn nhân mất 1,4 tỷ đồng (60.000 USD)

  • 2021-04

    • Vụ Bernard Madoff (qua đời trong tù 04/2021, án 150 năm) là vụ Ponzi lớn nhất lịch sử với quy mô ~50 tỷ USD (giá trị 2008), kéo dài hơn 15 năm không bị phát hiện
    • Madoff cam kết lợi nhuận ổn định 15-18%/năm liên tục 20 năm bằng chiến lược ‘collar’ phức tạp khó kiểm chứng; thực chất chỉ giữ tiền trong tài khoản ngân hàng và lấy tiền người sau trả người trước
    • Sụp đổ năm 2008 khi khủng hoảng tài chính toàn cầu khiến nhà đầu tư rút tiền hàng loạt, không còn dòng tiền mới để chi trả; Madoff thú nhận với hai con trai
    • Quỹ đầu tư đại học và quỹ từ thiện cũng là nạn nhân vì dồn tiền vào quỹ Madoff dựa trên uy tín cá nhân (cựu chủ tịch sàn Nasdaq)

  • 2020-08

    • My Aladdinz là ví dụ điển hình tại Việt Nam 2020: thu hút lượng lớn người và tiền bằng mô hình đa cấp không có giá trị thực
    • Tác giả lập luận: TTCK hoàn thiện (có bán khống, sản phẩm đa dạng) sẽ hút tiền ra khỏi các mô hình Ponzi/đa cấp tài chính

Backlinks