Key takeaway
Nguyên tắc ‘Đừng tin - hãy kiểm chứng’ (Don’t trust, verify): xem hành động onchain thực tế thay vì lời hứa. Ba tiêu chí đánh giá: pháp lý (môi trường pháp lý cho phép), đội ngũ (doxxed hay ẩn danh, track record), cộng đồng thực (không phải bot). Cờ đỏ rõ nhất: hứa hẹn lợi nhuận quá cao.
WHAT
Dự án crypto scam (rug pull, Ponzi) nhận diện qua: (1) hứa hẹn lãi suất bất thường; (2) whitepaper không có sản phẩm thực; (3) không audit smart contract; (4) đội ngũ ẩn danh không có lịch sử; (5) dòng tiền gọi vốn đi đến ví bí ẩn thay vì treasury dự án. Ngược lại, dự án tốt: smart contract được audit, roadmap được thực thi onchain, cộng đồng thực chất.
WHY/HOW
Blockchain là công khai hoàn toàn - tất cả giao dịch có thể trace qua block explorer. Nhà đầu tư có thể kiểm tra địa chỉ ví của founder, xem họ bán token vào lúc nào, dòng tiền đi đâu. Scam tồn tại nhiều nhưng cũng bị phát hiện nhanh hơn truyền thống - ví dụ vụ trộm 600 triệu USD ở DeFi được trả lại vì hacker sợ bị trace. Scam truyền thống (Theranos định giá 8 tỷ USD) cũng tồn tại và lâu bị phát hiện hơn.
Related
Notes
- 2021-10
- Năm 2021 nhiều dự án scam tại Việt Nam (ifan, wifix) lặp lại mô hình hứa hẹn lãi cao; Theranos (Elizabeth Holmes) được đem ra so sánh - giá trị 8 tỷ USD nhưng là lừa đảo trong thị trường truyền thống