Cung cầu dầu mỏ toàn cầu

8 min read

Key takeaway

Cán cân cung-cầu dầu toàn cầu quyết định giá dầu; OPEC+ kiểm soát nguồn cung là biến số chủ động, trong khi cầu phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế và mùa vụ. Giá dầu cao tác động lên lạm phát toàn cầu và quyết định lãi suất của các ngân hàng trung ương, tạo vòng truyền dẫn từ thị trường năng lượng sang chính sách tiền tệ.

WHAT

Cung cầu dầu mỏ toàn cầu là sự cân bằng giữa sản lượng khai thác (do OPEC+, Mỹ, Nga và các nước khác kiểm soát) và nhu cầu tiêu thụ (phụ thuộc tăng trưởng kinh tế, mùa vụ, hàng không, vận tải). Chênh lệch cung-cầu quyết định giá dầu Brent và WTI - hai chuẩn giá tham chiếu quốc tế. Ba nhà sản xuất lớn nhất theo quốc gia là Mỹ (lớn nhất), Nga và Saudi Arabia. OPEC (14 quốc gia) kiểm soát khoảng 40% sản lượng và 3/4 trữ lượng toàn cầu, hành động như một cartel - không thể tăng sản lượng ngay lập tức khi giá tăng mà phải tuân theo lộ trình điều chỉnh. Dầu là chỉ báo quan trọng về lạm phát chi phí đẩy và sức khỏe kinh tế toàn cầu, chiếm khoảng 33% năng lượng sơ cấp toàn cầu. Châu Âu là khu vực nhập khẩu ròng nặng và dễ tổn thương nhất khi nguồn cung từ Nga bị gián đoạn.

WHY/HOW

OPEC+ điều chỉnh sản lượng để giữ giá ở mức mong muốn - khi nhu cầu tăng theo mùa hè (hàng không, xăng dầu tiêu dùng) trong khi OPEC+ duy trì cắt giảm sản lượng, giá dầu có xu hướng tăng. Các nhân tố phi cung-cầu cũng có tác động mạnh: (1) rủi ro địa chính trị Trung Đông (xung đột, lệnh trừng phạt, phong tỏa eo biển) làm giá bùng tăng đột ngột; (2) cấm vận dầu Nga làm thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, đặc biệt ảnh hưởng nặng châu Âu; (3) lệnh trừng phạt Iran hạn chế nguồn cung khu vực. Chu kỳ giá dầu điển hình: cầu tăng mạnh hơn cung điều chỉnh kịp thời - giá tăng - kích thích đầu tư khai thác mới (đặc biệt dầu đá phiến Mỹ) - nguồn cung tăng - giá giảm. Nguồn cung ngoài OPEC (Mỹ đá phiến, Brazil, Kazakhstan) tăng trưởng thực tế thường vượt dự báo, làm giảm sức mạnh kiểm soát của OPEC+ trong dài hạn. Hai yếu tố hạ nhiệt cầu dầu dài hạn: suy thoái kinh tế do thắt chặt tiền tệ và chuyển dịch sang năng lượng xanh. Giá dầu cao đẩy lạm phát toàn cầu qua chi phí vận tải và sản xuất, từ đó tác động đến quyết định lãi suất của các ngân hàng trung ương - tạo vòng phản hồi từ thị trường năng lượng sang chính sách tiền tệ.

Notes

  • 2024-04

    • OPEC dự báo nhu cầu dầu toàn cầu tăng 2,25 triệu thùng/ngày năm 2024, tổng cầu đạt 104 triệu thùng/ngày
    • OPEC+ duy trì cắt giảm sản lượng đến cuối tháng 6/2024, nhu cầu mùa hè (hàng không +600k thùng/ngày, dầu diesel +200k thùng/ngày) hỗ trợ giá
    • Giá dầu Brent trên 90 USD/thùng do cung hạn chế kết hợp rủi ro địa chính trị Trung Đông leo thang

  • 2024-03

    • Báo cáo OPEC 03/2024: cầu dầu thế giới tăng 2,25% so năm trước, cung chỉ tăng 1,54% - mất cân bằng có lợi cho giá dầu tăng
    • Căng thẳng Nga-Ukraine gây rủi ro gián đoạn cung từ nhà máy lọc dầu Nga

  • 2023-11

    • 7/10/2023 Hamas tấn công Israel, giá dầu tăng mạnh do lo ngại leo thang; sau đó giảm về ~76-77 USD/thùng khi xung đột không mở rộng
    • Cuộc họp OPEC+ ngày 26/11/2023: kỳ vọng gia hạn cắt giảm sản lượng đến 2024; ngay trước họp giá dầu tăng ~5%
    • Dầu Brent biển Bắc là chuẩn giá tham chiếu quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến cổ phiếu ngành dầu khí Việt Nam

  • 2023-10

    • Trung Đông (Ả Rập Saudi, Iran, UAE, Kuwait, Iraq) chiếm khoảng 1/3 tổng nguồn cung dầu thế giới
    • Kịch bản xung đột leo thang tại Trung Đông: giá dầu tăng 64 USD/thùng sẽ đẩy Brent từ ~85-90 lên ~150 USD/thùng, vượt đỉnh lịch sử 140 USD (2008, 2022)
    • Vai trò Iran: sản xuất dầu lớn; lệnh trừng phạt của Mỹ và nguy cơ mở rộng xung đột là rủi ro cung chính
    • Kênh Suez (Ai Cập): huyết mạch vận chuyển dầu giữa châu Á và châu Âu, bất ổn khu vực đe dọa chuỗi logistics năng lượng

  • 2023-09

    • OPEC gồm 14 quốc gia đang phát triển, khai thác 40% sản lượng và nắm 3/4 trữ lượng dầu toàn cầu; hàng tháng công bố OPEC Monthly Oil Market Report - cơ sở điều chỉnh sản lượng
    • Cầu dầu: Trung Quốc, Mỹ, Non-OECD là 3 trụ cột chính
    • Xu hướng dài hạn: tỷ trọng dầu trong tổng cung năng lượng giảm từ 46.2% (1973) xuống 30.9% (2019); khí đốt và hạt nhân tăng; tổng cung tăng từ ~230 EJ lên 600 EJ (1971-2019)
    • OPEC cắt giảm 2 triệu thùng/ngày (10/2022), Nga -500k thùng, OPEC+Nga -1,4 triệu thùng, tiếp tục cắt giảm đến 9/2023 để giữ giá cao
    • Giá dầu tăng 28% so với đáy - xăng dầu chiếm 49,9% tác động CPI Mỹ tháng 8/2023
    • Venezuela ký đối tác chiến lược với Trung Quốc trong bối cảnh là quốc gia xuất khẩu dầu lớn - địa chính trị dầu mỏ và economic nationalism gắn liền
    • Nhu cầu dầu toàn cầu 2022: 99,57 triệu thùng/ngày; 2023: 102,01; 2024 (dự báo OPEC): 104,25 - tốc độ tăng cầu chậm dần rõ rệt từ 2024
    • EIA dự báo tăng trưởng cầu 2024 chỉ +0,8 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với mức +2,44 của 2022-2023
    • Nguồn cung ngoài OPEC (Mỹ đá phiến, Brazil, Kazakhstan, TQ) thực tế tăng 1,51 triệu thùng/ngày, cao hơn dự báo OPEC là 1,41
    • Hai lý do cầu giảm từ 2024: (1) nền kinh tế lớn có dấu hiệu suy thoái do thắt chặt tiền tệ; (2) chuyển dịch sang năng lượng xanh
    • Cân bằng cung-cầu dự kiến trở lại Q1/2024 theo mô hình Oxford Energy Institute

  • 2022-03

    • Giá dầu Brent giảm 1,89 USD (-1,9%) về 98,02 USD/thùng; WTI -1,5% về 95,x USD sau khi Fed tăng lãi suất và kỳ vọng đàm phán Nga-Ukraine
    • Dầu Brent từng vượt 139 USD/thùng, nay thấp hơn 40 USD - giảm 24% trong 6 phiên sau tăng 28% trong 6 phiên trước
    • IEA cảnh báo ~3 triệu thùng dầu/ngày của Nga có thể không ra thị trường từ tháng 4/2022 do lệnh trừng phạt và bị người mua né tránh
    • Kho dự trữ dầu thô Mỹ tăng 4,3 triệu thùng trong tuần kết thúc 11/3 - trái với dự báo giảm của phân tích
    • Lệnh Biden cấm nhập dầu Nga (09/03/2022): Mỹ ít bị ảnh hưởng, châu Âu chịu thiệt nặng nhất
    • Nga sản xuất kém Mỹ ~15%, xuất khẩu ròng lớn - khi bị cấm vận, nguồn cung toàn cầu thiếu nguồn bù
    • OPEC 14 quốc gia, ~40% sản lượng, 3/4 trữ lượng - kiểm soát sản lượng theo lộ trình, không tăng đột ngột

  • 2021-11

    • Dầu WTI và Brent vượt 80 USD/thùng ngày 9/11/2021; tăng ~60% từ đầu năm (từ ~50 USD)
    • Dự báo tiệm cận 100 USD cuối 2021-2022 do OPEC+ kiềm chế nguồn cung 12-18 tháng trong khi nhu cầu phục hồi sau COVID

Backlinks