Xung đột lợi ích

3 min read

Key takeaway

Xung đột lợi ích xảy ra khi người ra quyết định có lợi ích cá nhân ở cả hai phía của một giao dịch, dễ dẫn tới quyết định bất lợi cho khách hàng hoặc cổ đông.

WHAT

Xung đột lợi ích là tình huống một cá nhân hoặc nhóm (ban lãnh đạo, cổ đông nội bộ, nhân viên tư vấn tài chính) đồng thời có lợi ích ở các bên đối lập của một giao dịch (vd giao dịch giữa các bên liên quan - related party transaction, hoặc nhân viên ngân hàng có chỉ tiêu bán TPDN), khiến quyết định có thể không tối ưu cho doanh nghiệp hoặc khách hàng.

WHY/HOW

Khi lãnh đạo doanh nghiệp mua bán/sáp nhập với công ty mà chính họ cũng sở hữu cổ phần, định giá và điều khoản dễ bị nghiêng theo lợi ích cá nhân, gây thiệt hại cổ đông còn lại. Đây là lý do cổ đông lớn nghi ngờ và phủ quyết thương vụ giao dịch bên liên quan (vd lo ngại trong vụ Coteccons - Ricons). Nhà đầu tư cần soi các giao dịch bên liên quan và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích khi đánh giá chất lượng quản trị.

Trong thị trường tài chính, xung đột lợi ích phổ biến nhất ở kênh phân phối sản phẩm: môi giới thu nhập tăng khi khách giao dịch nhiều (không cần sinh lời), nhân viên ngân hàng phải đạt KPI bán TPDN dù sản phẩm không phù hợp. Giải pháp thế giới: (1) tách bạch vai trò tư vấn vs phân phối, (2) chuẩn đạo đức nghề nghiệp bắt buộc công khai xung đột lợi ích, (3) cơ chế fee-only cho cố vấn tài chính độc lập.

Notes

  • 2023-01

    • Mô hình “công ty một người” (one man control): chủ tịch nắm ít cổ phiếu nhưng kiểm soát toàn bộ, chuyển hợp đồng/lợi ích sang công ty sân sau - xung đột lợi ích cực kỳ cao
    • Văn hóa HĐQT thực chất (mỗi thành viên đóng góp ý kiến độc lập, được ghi nhận) là cơ chế chính để kiểm soát xung đột lợi ích; ngược lại HĐQT hình thức = một người quyết tất
    • Thành viên HĐQT độc lập bên ngoài có ít thông tin hơn chủ tịch/TGĐ → dễ bị bỏ qua hoặc bị ảnh hưởng

  • 2022-12

    • Môi giới chứng khoán: thu nhập gắn khối lượng giao dịch, không gắn lợi nhuận khách hàng - xung đột lợi ích cấu trúc
    • Nhân viên ngân hàng bán TPDN: chịu KPI 3 chữ cái đáng sợ - khi không đạt thì bị phạt lương → đưa sản phẩm rủi ro cho khách không phù hợp
    • Hậu quả thực tế 2022: khách hàng mua TPDN tưởng là tiết kiệm, khi rủi ro xảy ra mới biết mình đang giữ trái phiếu doanh nghiệp không có bảo đảm

Backlinks