Key takeaway
Thiên kiến nhận thức muộn khiến nhà đầu tư tin rằng mình đã biết trước kết quả sau khi sự kiện xảy ra, dẫn đến ảo tưởng về khả năng dự báo và không học được từ sai lầm.
WHAT
Thiên kiến nhận thức muộn (hindsight bias) là xu hướng nhận thức khiến người ta tin rằng mình đã biết trước một sự kiện sẽ xảy ra, sau khi sự kiện đó đã thực sự diễn ra. Thiên kiến này có 3 cấp độ: (1) bóp méo ký ức - nhớ nhầm rằng trước đây đã đoán đúng; (2) niềm tin tất yếu - tin rằng kết quả đó không thể tránh khỏi; (3) ảo tưởng dự báo - quá tự tin vào khả năng phán đoán tương lai từ cảm nhận chủ quan.
WHY/HOW
Thiên kiến hình thành do giới hạn khả năng lưu trữ thông tin của não - não ưu tiên ghi nhớ thông tin quá khứ trùng khớp với kết quả hiện tại. Nhu cầu tìm kiếm sự an toàn tâm lý và xu hướng ngụy biện tự hợp lý hóa cũng góp phần củng cố thiên kiến này. Trong đầu tư, thiên kiến này nguy hiểm vì làm nhà đầu tư không nhận ra khi mình đang ăn may, không học được từ thất bại, và liên tục đánh giá cao khả năng dự đoán của bản thân dẫn đến chấp nhận rủi ro không đúng mức.
Related
Notes
- 2022-10
- Ví dụ điển hình trên mạng xã hội VN: khi VNIndex tăng từ 600 lên 1500 rồi giảm mạnh, hàng loạt nhà đầu tư post ‘tôi biết ngay mà’ - không ai nói trước khi đỉnh xảy ra
- Ở thị trường lên (bull market), 99/100 nhà đầu tư phán đoán đúng - dễ nhầm lẫn kỹ năng với may mắn
- Biểu hiện phổ biến: sau 3h chiều đóng cửa phiên, mọi người ‘dự đoán’ đúng giá đóng cửa từ lúc mở phiên