Khu thương mại tự do (FTZ)

4 min read

Key takeaway

FTZ là khu vực khép kín nơi hàng hóa được nhập, lưu trữ, chế biến hoặc tái xuất mà không chịu thuế nhập khẩu hay thuế hải quan cho đến khi bán vào nội địa, nhằm tăng tốc giao thương và thu hút đầu tư.

WHAT

Khu thương mại tự do (free trade zone) là khu vực kinh tế đặc biệt có ranh giới địa lý xác định, khép kín và có tường bao kiểm soát ra vào, nơi hàng hóa có thể nhập khẩu, lưu trữ, chế biến hoặc tái xuất mà không chịu thuế nhập khẩu hoặc thuế hải quan cho đến khi được bán ra thị trường nội địa. Bất kỳ hàng hóa nào rời khu để vào nội địa đều phải nộp thuế như bình thường. FTZ thường chia thành các phân khu chức năng: sản xuất - logistic, thương mại - dịch vụ, công nghiệp công nghệ số và đổi mới sáng tạo, và các khu chức năng khác.

WHY/HOW

Bản chất FTZ là tăng tốc độ giao thương đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính, thuế và hải quan, qua đó tăng vòng quay tiền và hút đầu tư. Bán hàng vào FTZ về bản chất tương đương xuất khẩu (giống cơ chế khu chế xuất EPZ): doanh nghiệp trong khu mua nguyên liệu, chế biến rồi tái xuất. Các ưu đãi gồm sáu nhóm - hải quan/logistic (miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu, miễn thuế xuất khẩu), thuế thu nhập doanh nghiệp theo cơ chế ‘miễn 4 giảm 9’ (miễn 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo), hoàn thuế VAT, ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, ưu đãi đất đai/mặt bằng và hỗ trợ lao động. 4 năm miễn thuế đầu khiến FTZ giống một ‘thiên đường thuế’ nội địa, xóa nhòa rào cản địa lý trong giao thương toàn cầu.

Notes

  • 2025-07

    • Mô hình FTZ hiện đại khởi nguồn từ Iceland năm 1959 (ưu đãi thuế thu nhập và thuế tài sản), trở thành hình mẫu toàn cầu; có nguồn gốc xa hơn từ Hy Lạp cổ (năm 166 TCN) và Hamburg thời Trung Cổ.
    • FTZ đầu tiên của Việt Nam: Đà Nẵng, lập theo nghị quyết Quốc hội 26/6/2024 và quyết định Chính phủ 13/6/2025, quy mô ~1.881 ha (có chỗ nêu 1.884 ha), chia 7 phân khu.
    • FTZ thứ hai dự kiến tại Hải Phòng (Quốc hội cho phép 27/6/2025).
    • Quyết định 1142 của Thủ tướng quy định các khu chức năng trong FTZ.
    • Một quốc gia thường có nhiều FTZ chứ không chỉ một (Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Hoa Kỳ…).
    • ‘Miễn 4 giảm 9’ cũng áp dụng cho khu chế xuất và khu công nghệ cao.

  • 2025-06

    • FTZ Đà Nẵng: Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình trao quyết định thành lập 22/6/2025 - khác đặc khu kinh tế cũ ở chỗ đã được Quốc hội thông qua chính thức từ 2024
    • FTZ Hải Phòng: Quốc hội thông qua sáng 27/6/2025
    • FTZ Long Thành: đề án 16.000 tỷ đang được soạn thảo
    • Nhà đầu tư cần phân biệt FTZ (đã có pháp lý vững) với đặc khu kinh tế trước đây (bị Quốc hội bác 2018)

  • Đà Nẵng được chọn nhờ vị trí chiến lược miền Trung, cảng nước sâu Liên Chiểu, sân bay quốc tế và hành lang kinh tế Đông Tây.

  • FTZ Đà Nẵng: quyết định thành lập chính thức 22/06/2025 (Quốc hội đã thông qua từ 2024).

  • Đề án FTZ cạnh sân bay Long Thành (quy mô ~16.000 tỷ) đang nghiên cứu.

  • Khác đặc khu kinh tế thất bại: Quốc hội không thông qua Luật Đặc khu; FTZ đã được Quốc hội thông qua.

Backlinks