Key takeaway
Một cách phân tích biến cố địa chính trị (chiến tranh, đàm phán đình chiến) là dựng vài kịch bản rời rạc - cơ sở / tiêu cực / rất tiêu cực - mỗi kịch bản gắn một xác suất và một bộ giả định định lượng (độ dài xung đột, mức giá dầu, tác động lạm phát/GDP), để biến bất định thành các nhánh có thể ra quyết định.
WHAT
Thay vì dự báo một con số duy nhất, nhà phân tích liệt kê các kịch bản có thể xảy ra của một biến cố bất định và gán xác suất cho từng kịch bản (tổng = 100%). Mỗi kịch bản đi kèm các giả định cốt lõi và đường dẫn truyền tác động tới các biến kinh tế quan tâm. Khác với phân tích độ nhạy (đổi một biến) ở chỗ mỗi kịch bản là một câu chuyện trọn vẹn với nhiều biến cùng thay đổi nhất quán.
WHY/HOW
Ví dụ áp dụng cho đàm phán đình chiến Trung Đông (TS Cấn Bá Lực, 3/2026): cơ sở 50% (chiến kết thúc 4-6 tuần, Brent bình quân ~80 USD, lạm phát toàn cầu +0,4-0,6 điểm, GDP -0,2-0,3); tiêu cực 30% (chiến 4-5 tháng, dầu ~87 USD, lạm phát +1, GDP -0,7); rất tiêu cực 20% (chiến hết 2026, dầu trên 100 USD, lạm phát +1,7, GDP -1%). Đáng chú ý không có kịch bản tích cực - phản ánh biến cố chỉ gây thiệt hại ở các mức khác nhau. Xác suất giúp nhà đầu tư ước lượng kỳ vọng và chuẩn bị phòng thủ cho nhánh xấu thay vì bị bất ngờ.
Related
- Phân tích kịch bản
- Rủi ro địa chính trị
- Phân tích độ nhạy
- Chuỗi giá dầu - lạm phát - lãi suất
- Eo biển Hormuz
Notes
- 2026-03
- Video 9/3/2026 (bổ sung): ba kịch bản Iran được neo theo mốc sự kiện - (1) kết thúc trong ~1 tháng (xác suất cao nhất, theo tuyên bố Trump), (2) kéo dài ~6 tháng đến sát bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ tháng 11 (giá dầu neo cao, xác suất thấp hơn), (3) leo thang thêm quốc gia (xác suất rất thấp nhưng hậu quả nặng). Mốc kiểm chứng: chiến sự nổ 28/2, Trump thăm Trung Quốc 31/3-1/4 (cần vị thế đàm phán). So sánh tiền lệ: 9/3/2020 (Covid - dầu giảm 21% còn 35 USD, vàng tăng, S&P ngắt mạch) ngược chiều với 3/2022 (Nga-Ukraina - dầu tăng), đợt 2026 giống 2022 hơn - hữu ích để chọn analog phù hợp khi dựng kịch bản. Số liệu trích từ video 30/3/2026: cơ sở 50% / tiêu cực 30% / rất tiêu cực 20%. Brent từng vọt trên 115 USD đầu tuần (+50% so với trước khi Mỹ-Israel tấn công Iran), trong phiên gần sát 110 USD. GDP toàn cầu 2026 dự kiến 2,8-3% nếu không có chiến.