Bản vị vàng

4 min read

Key takeaway

Bản vị vàng neo chặt tỷ giá đồng tiền với vàng, giúp ổn định nhưng cản trở điều hành linh hoạt khi khủng hoảng; Mỹ chính thức từ bỏ năm 1971-1973 dưới thời Nixon.

WHAT

Bản vị vàng (gold standard) là chế độ tiền tệ trong đó đồng tiền quốc gia được neo cố định theo một tỷ lệ với vàng vật chất. Dưới chế độ Bretton Woods, chỉ USD neo vào vàng (35 USD/ounce); các đồng tiền khác neo vào USD - gọi là bản vị hối đoái vàng (gold exchange standard). Ngân hàng trung ương phải giữ dự trữ vàng tương ứng với lượng tiền phát hành.

WHY/HOW

Bản vị vàng đảm bảo ổn định giá trị tiền tệ dài hạn nhưng có nhược điểm lớn: khi kinh tế suy thoái, chính phủ không thể giảm giá tiền để kích cầu mà không vi phạm tỷ lệ neo. Trong Đại Khủng hoảng 1930, các nước tranh giành vàng vật chất gây khủng hoảng toàn cầu. Khi khối lượng vàng không đủ để hỗ trợ nền kinh tế mở rộng, hệ thống này trở thành ràng buộc. Bản vị vàng tạo ra kỷ luật tài khóa và tiền tệ vì chính phủ không thể in tiền tùy ý vượt quá lượng vàng dự trữ; khi niềm tin vào dự trữ vàng lung lay, đầu cơ tấn công đồng tiền làm hệ thống sụp đổ. Tổng thống Nixon tuyên bố ngừng chuyển đổi USD-vàng năm 1971, chính thức hóa năm 1973 (Hiệp định Smithsonian).

Notes

  • 2024-02

    • Video dẫn cuốn Bernanke giải thích rõ vì sao từ bỏ bản vị vàng: không phải âm mưu mà do nhu cầu linh hoạt chính sách tiền tệ khi khủng hoảng
    • Phản bác quan điểm thuyết âm mưu trong các cuốn ‘Quái vật Đảo Jekyll’ và ‘Chiến Tranh Tiền Tệ’ phổ biến ở Việt Nam

  • 2023-07

    • Dòng thời gian 3 giai đoạn tiền tệ: hóa tệ (vỏ sò → kim loại → vàng) → pháp tệ/FIAT (trước 1972 bản vị vàng, sau 1972 tiền giấy không neo vàng) → tín tệ (BTC/crypto)
    • Sau 1972: chính phủ in tiền không phụ thuộc trữ lượng vàng; tiền là công cụ điều tiết kinh tế
    • Chính phủ cần duy trì lạm phát vừa phải (VN ~4%, Mỹ ~2%) để bơm mồi kinh tế và duy trì tăng trưởng GDP

  • 2023-06

    • Bretton Woods thực chất là bản vị hối đoái vàng (gold exchange standard): USD neo vào vàng, các đồng tiền khác neo vào USD
    • Pháp (thời de Gaulle) tích cực đổi USD lấy vàng để tháo gỡ dự trữ đô la, gây sức ép lên hệ thống
    • Khi tổng USD lưu thông > dự trữ vàng thực tế, hệ thống không còn khả năng chuyển đổi thật sự

  • 2023-05

    • Thập niên 1920: đô la thay thế bảng Anh làm đồng tiền dự trữ quốc tế sau Thế chiến I
    • 1944: Bretton Woods - các nước neo tỷ giá vào đô la, đô la neo vào vàng 35 USD/ounce
    • 1971: Nixon shock - Mỹ tách đô la khỏi vàng do nợ chiến tranh; cùng năm ký thỏa thuận Petrodollar với Saudi Arabia

  • 2020-08

    • Video đề cập gián tiếp: vàng từng là nền tảng bảo chứng tiền tệ, giải thích vì sao vàng vẫn được coi là tài sản trú ẩn dù bản vị vàng đã bị bãi bỏ
    • Lịch sử: từ bản vị vàng chuyển sang tiền pháp định là bước ngoặt lớn trong hệ thống tài chính toàn cầu

Backlinks