Blockchain

4 min read

Key takeaway

Blockchain là hạ tầng nền tảng của kinh tế số, có tiềm năng ứng dụng rộng từ tài chính phi tập trung đến quản trị công.

WHAT

Blockchain là cơ sở dữ liệu phân tán, lưu trữ các giao dịch theo chuỗi khối không thể sửa đổi, được vận hành bởi mạng lưới ngang hàng phi tập trung.

WHY/HOW

Tính minh bạch, bất biến và loại bỏ trung gian giúp blockchain ứng dụng được vào: thanh toán xuyên biên giới, hợp đồng thông minh, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, chính phủ số. Các quốc gia ứng dụng sớm có lợi thế cạnh tranh về lực lượng lao động công nghệ cao.

Notes

  • 2025-03

    • Hàm băm một chiều (hashing): không thể đảo ngược - giống đổ sữa vào cà phê, biết kết quả nhưng không suy ra được đầu vào
    • Cặp public key/private key: public key = địa chỉ ví (ai cũng thấy số dư), private key tạo chữ ký xác thực giao dịch; thuật toán cho phép verify chữ ký từ public key mà không lộ private key
    • Luận điểm Bitcoin: thành tựu không phải là cách gửi số cho nhau, mà là người ta chấp nhận số đó như phương tiện thanh toán - giá trị đến từ sự công nhận tập thể (coordination game)
    • Crypto là coordination game: ai cũng muốn có loại coin mà người khác muốn - sự chấp thuận xã hội (social validity) không thể sao chép bằng fork code
    • Blockchain = chain + các block; miner cạnh tranh add_block vào chain qua PoW
    • Tham số difficulty (độ khó) tăng theo số miner hoặc thuật toán lập trình sẵn (vd tăng gấp đôi sau 4 năm) - đảm bảo tốc độ block ổn định khi hashrate mạng thay đổi
    • Block đầu tiên trong chuỗi gọi là genesis block (block nguyên thủy)
    • Double Spend Problem: tiền số có thể bị copy và chi tiêu nhiều lần - giải pháp tập trung dùng sổ cái (ledger) ở ngân hàng/Paypal, Bitcoin dùng ledger phi tập trung trên hàng nghìn máy
    • Mỗi block chứa hash của block trước - muốn sửa 1 giao dịch phải tính lại hash toàn bộ block phía sau, cực kỳ tốn tài nguyên
    • Sybil Attack: kẻ tấn công tạo nhiều node giả để tự vote - Bitcoin chống bằng proof-of-work: mỗi node phải bỏ tài nguyên tính toán thực, không thể tạo node giả hàng loạt
    • Ethereum ra đời để mở rộng blockchain: platform cho DApp, smart contract viết bằng turing-complete language; Bitcoin chỉ là turing-incomplete (chỉ xử lý chuyển tiền)

  • 2022-06

    • CZ thăm Việt Nam để nghiên cứu phát triển ứng dụng blockchain vào tài chính và các lĩnh vực kinh tế khác; nhấn mạnh blockchain là công nghệ nền của kinh tế số

  • 2021-07

    • Bitcoin sinh ra 2009 như ứng dụng blockchain đầu tiên - tiền phi tập trung không cần ngân hàng
    • Ethereum mở rộng với smart contract, cho phép phát hành token và DeFi trên cùng blockchain
    • Blockchain giải quyết vấn đề tin tưởng trong giao dịch ngang hàng: xác thực qua thuật toán thay vì ngân hàng/chính phủ; bảo mật mạnh không có nghĩa nhà đầu tư an toàn - rủi ro nằm ở lớp ứng dụng (sàn, ví)

  • 2021-02

    • Vào thời điểm này blockchain đã có nhiều ứng dụng trong ngân hàng tại VN và Nhật Bản
    • Thẻ du hành quốc tế dùng blockchain để xác nhận chứng nhận vaccine COVID-19 (25/02/2021)
    • Chuyển tiền quốc tế qua blockchain: tương đương 247 Banking, mất vài phút thay vì vài ngày

Backlinks