Biển thủ tài sản

3 min read

Key takeaway

Biển thủ tài sản là loại gian lận phổ biến nhất theo ACFE (chiếm >85% vụ gian lận doanh nghiệp) nhưng tổn thất mỗi vụ thường thấp hơn gian lận BCTC - phòng ngừa chủ yếu qua kiểm soát nội bộ và phân ly quyền hạn, không phải qua kiểm toán BCTC.

WHAT

Biển thủ tài sản (asset misappropriation) là hành vi nhân viên hoặc người trong nội bộ rút tiền, hàng hóa hoặc tài sản khác của tổ chức ra ngoài mà không được phép. Phân loại chính theo ACFE: (1) Gian lận tiền mặt: skimming (lấy tiền trước khi vào sổ), larceny (lấy sau khi vào sổ), fraudulent disbursement (chi tiền giả); (2) Gian lận lương - payroll: nhân viên ma (ghost employee - tạo hồ sơ nhân viên không tồn tại để nhận lương), thổi phồng giờ làm, tăng lương trái phép; (3) Gian lận phúc lợi/bảo hiểm: đăng ký bảo hiểm cho người ngoài rồi rút phần chênh lệch; (4) Gian lận mua sắm: tạo nhà cung cấp ảo, thổi giá hợp đồng, nhận hoa hồng ngầm (kickback).

WHY/HOW

Biển thủ tài sản xảy ra khi hội đủ tam giác gian lận (fraud triangle): áp lực cá nhân (nợ nần, cờ bạc), cơ hội (kiểm soát nội bộ yếu, thiếu phân ly quyền hạn), và hợp lý hóa (‘tôi chỉ mượn tạm’, ‘công ty nợ tôi’). Dạng ghost employee đặc biệt phổ biến khi người phụ trách nhân sự và phụ trách thanh toán lương là cùng một người - không có nguyên tắc bốn mắt. Phát hiện: đối chiếu danh sách nhân viên thực tế với danh sách lương định kỳ; kiểm tra chi tiết số tài khoản ngân hàng nhận lương (nhiều nhân viên ma cùng tài khoản hoặc tài khoản thân nhân người phụ trách); rotate nhân viên phụ trách lương định kỳ; đường dây nóng tố cáo nội bộ (whistle-blower hotline là công cụ phát hiện số một theo ACFE).

Notes

  • 2024-02
    • Ghost employee scheme: giả hồ sơ nhân viên để nhận lương ngoài - phòng ngừa bằng đối chiếu danh sách nhân sự thực tế vs danh sách lương, và phân ly quyền giữa người phụ trách tuyển dụng và người phụ trách thanh toán lương
    • Benefits fraud: tìm người đứng tên đóng bảo hiểm xã hội hộ, công ty rút phần lương sau khi đóng bảo hiểm - mô hình tương tự payroll skimming, lợi dụng lỗ hổng xác minh danh tính trong hệ thống BHXH
  • Gian lận tài chính